(Canhsatbien.vn) - 

Thực hiện Chỉ lệnh 14/CL-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ngày 28/3/2017 về “Sẵn sàng chiến đấu đối với Quân đội nhân dân và dân quân tự vệ”, tương ứng với mỗi trạng thái sẵn sàng chiến đấu, Lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển phải tổ chức, sử dụng lực lượng và xây dựng thế trận đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ được giao. Xây dựng hiệu quả thế trận phòng thủ cho đất nước nói chung, thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển trên biển nói riêng là một trong những yêu cầu của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nếu xảy ra, đó là cuộc chiến tranh nhân dân phát triển ở trình độ cao. Ta phải đối phó với địch sử dụng vũ khí công nghệ cao, tác chiến điện tử rộng rãi, tác chiến không gian mạng mạnh. Muốn giành thắng lợi, ta phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc, khai thác mọi nguồn lực, thế mạnh, nghệ thuật chiến tranh nhân dân, nghệ thuật quân sự nhằm đáp ứng với yêu cầu tác chiến trong điều kiện mới. Trong đó, nghệ thuật quân sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Muốn thắng kẻ địch mạnh hơn ta về tiềm lực kinh tế và quân sự thì cần phải có nghệ thuật tiến hành chiến tranh, phải có “lối đánh tài giỏi”, quyết đánh, biết đánh và biết thắng bằng nghệ thuật của chiến tranh nhân dân.

Trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, nghệ thuật quân sự là nghệ thuật vận dụng phương pháp luận biện chứng trong quá trình đánh giá, phân tích, so sánh lực lượng địch - ta; phán đoán đúng âm mưu, thủ đoạn của đối phương; xác định phương án tác chiến tối ưu để đánh thắng địch; đồng thời là nghệ thuật tạo lực, lập thế, tranh thời, biết đánh địch bằng mưu, thắng địch bằng thế; “lấy ít thắng nhiều, lấy chất lượng cao thắng số lượng đông, luôn đánh địch trên thế mạnh”.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự là sự kế thừa có chọn lọc những tinh hoa quân sự của nhân loại, đặc biệt là sự kế thừa và phát triển nền nghệ thuật quân sự đặc sắc, độc đáo của dân tộc, vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo phù hợp với tình hình và điều kiện cụ thể của dân tộc trong từng giai đoạn, góp phần tạo nên thắng lợi vĩ đại trong 2 cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp và chống Mỹ, khi đó so sánh lực lượng hoàn toàn không cân xứng, ta yếu chống lại kẻ địch mạnh hơn nhiều lần.

Trong di sản quí báu về tư tưởng quân sự của Người, nghệ thuật tạo “thế” là một nội dung cơ bản được Người đặc biệt quan tâm. Theo Người, tạo “thế” để làm tăng “lực”. “Lực” hạn chế, nhưng “thế” tốt, “thế” có lợi thì “thế” sẽ làm chuyển biến về “lực”, “lực” ít hóa nhiều, nhỏ hóa lớn. Người khi nói về “thế” và “thời” đã viết: “Lạc nước hai xe đành bỏ phí; gặp thời một tốt cũng thành công”1. Người đã minh họa bằng một ví dụ hết sức sinh động và rất thực tế: “quả cân chỉ một ki lô gam ở vào thế có lợi thì lực của nó tăng lên nhiều lần, có sức mạnh nhấc bổng được một vật nặng hàng trăm ki lô gam. Đó là thế thắng lực.”. Người nói: “Ta đánh thắng Mỹ, lấy ít thắng nhiều được là nhờ cái thế của ta rất lợi. Thế ta thắng đã rõ ràng, thế địch thua đã rõ ràng”2. Nếu thế bất lợi thì lực nhiều hóa ít. Với Người, tạo thế là phải tạo ra được, chiếm được, lợi dụng điều kiện của địa thế, đặc điểm của môi trường tự nhiên để phát huy sức mạnh to lớn của dân tộc; xây dựng ý chí tinh thần, xây dựng thế trận lòng dân đó là thế vững chắc nhất, yếu tố quyết định nhất. Người coi, “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” là những nhân tố quyết định thắng lợi trong chiến tranh cũng như trong xã hội. "Thế" trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh còn được cụ thể ở từng trận chiến đấu, từng chiến dịch, từng chiến trường, trên cả nước, tạo ra thế có lợi, thế mạnh để đánh địch và thắng địch, ta càng đánh càng mạnh. Tuy nhiên, đối với Người, tạo thế luôn gắn liền với tạo lực, đồng thời không tách rời với thời cơ và mưu kế, chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau và tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau. Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh nói chung, nghệ thuật tạo "thế" nói riêng đã đóng góp những giá trị quí báu vào kho tàng lí luận của nền khoa học nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Trong điều kiện mới của cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc đang đặt ra cho chúng ta nhiều thách thức và mâu thuẫn lớn cần giải quyết. Một trong những mâu thuẫn lớn nhất, đó là “lấy nhỏ thắng lớn, lấy yếu thắng mạnh”. Vì vậy, tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị, cần được phát huy, phát triển và vận dụng một cách phù hợp, đó cũng là yêu cầu khách quan để giải quyết tốt mâu thuẫn đặt ra trong tình hình mới. Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) cũng đã xác định: “Tiếp tục củng cố, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, mà nòng cốt là thế trận lòng dân, đẩy mạnh giáo dục quốc phòng; phát triển phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng chính qui, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đủ sức làm nòng cốt cùng toàn dân thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ trong mọi tình huống”.

Chuẩn bị xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển trên chiến trường biển, đảo là một tất yếu khách quan, là mắt xích quan trọng, một phần của thế trận chiến tranh nhân dân, của nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân. Thực chất đó là thế trận quốc phòng toàn dân trên biển thời bình và thế trận chiến tranh nhân dân trên biển khi có chiến tranh, trong đó lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển làm nòng cốt.

Vùng biển nước ta có chiều dài hơn 3.260 km, trung bình 20 km có một con sông nối thông với Biển Đông, có nhiều vụng, vịnh với độ sâu khá lớn, rất thuận lợi cho việc trú đậu của tàu thuyền và giao thông trên biển cũng như giao thông đường thuỷ nội địa nước ta. Với diện tích vùng biển rộng trên 1 triệu km2, giàu tài nguyên và khoáng sản; đồng thời có một vị trí chiến lược trọng yếu, địch có thể làm bàn đạp tiến xuống các nước khu vực Đông Nam Á và làm đầu cầu để tiến vào lục địa châu Á. Vì vậy, việc xâm lược Việt Nam luôn nằm trong âm mưu thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch.

Do đặc điểm địa chính trị, quân sự biển Việt Nam là một hướng chiến lược quan trọng đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, việc chuẩn bị xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển có vị trí, ý nghĩa hết sức quan trọng góp phần tạo ra thế trận chung của cả nước nhằm làm thất bại mọi cuộc chiến tranh xâm lược của địch tiến công từ hướng biển.

Thế trận là tổng thể các hoàn cảnh, điều kiện mà mỗi bên tham chiến dựa vào để phát huy sức mạnh trong chiến tranh. Thế trận là hình thái tổ chức, sử dụng và bố trí lực lượng để tiến hành chiến tranh và hoạt động tác chiến. Xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển còn có ý nghĩa quan trọng trong việc sáng tạo ra cách đánh hay, độc đáo sáng tạo của Hải quân nhân dân Việt Nam. Thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển là hình thái bố trí và các lực lượng được tổ chức chặt chẽ, khoa học theo một ý định chung, thống nhất trên vùng biển (cả bề mặt lẫn độ sâu của vùng nước và hình thái của đáy biển, các đảo, bờ biển và bầu trời phía trên vùng nước). Thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển luôn kết hợp chặt chẽ, hài hòa với thế trận của khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố ven biển, thế trận của trên, đơn vị bạn.

Để xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển trên biển, cần thực hiện tốt các yêu cầu có tính nguyên tắc sau: bí mật; hiểm hóc; vững chắc; linh hoạt.

Bí mật, là yêu cầu được đặt lên hàng đầu khi xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển. Khi tạo được yếu tố bí mật sẽ gây ra tính bất ngờ cao và chính là để thực hiện đúng theo cách đánh của ta. Thực tiễn các cuộc tiến công từ hướng biển vừa qua ở Libya (1986), vùng Vịnh (1991), Kosovo (1999), Iraq (2003) cho thấy, mở đầu của cuộc chiến tranh, kẻ thù xâm lược thường mở đầu bằng tiến công hỏa lực đường không mãnh liệt “làm mềm chiến trường” nhằm tiêu diệt các mục tiêu trọng yếu và làm tê liệt mọi hoạt động của đối phương, tạo điều kiện cho các hoạt động tiếp theo của chúng diễn ra thuận lợi, với tiêu chí là đánh nhanh, thắng nhanh. Vì vậy, yếu tố bí mật trong chuẩn bị xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển cần phải giải quyết tốt mâu thuẫn giữa hạn chế tổn thất, bảo toàn lực lượng trước đòn tiến công hỏa lực của địch, nhưng phải sẵn sàng xuất kích tiến công địch khi cần thiết. Thực tế, đây là một bài toán hết sức phức tạp, để giải quyết được vấn đề này cần phải có hàng loạt các điều kiện kèm theo. Để bảo đảm tính bí mật trong xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển, trước hết cần phải dựa vào thế, lực của khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố ven biển; thế, lực của Lực lượng Phòng không - Không quân, đồng thời lợi dụng vào thế thiên hiểm của địa hình.

Khi chiến tranh xảy ra, có thể chủ động trong việc lựa chọn “khu sơ tán bí mật” đáp ứng với yêu cầu của “khu đợi cơ bí mật”, các vị trí khác sẽ là các vị trí dự phòng để liên tục thay đổi làm cho địch khó phán đoán được vị trí thực của ta, là các vị trí ngụy trang, nghi binh, gây khó khăn cho sự phát hiện của địch. Với biện pháp này sẽ có tác dụng rất lớn trong việc phòng chống tên lửa hành trình, đáp ứng một phần cho yêu cầu bảo toàn lực lượng và yêu cầu về tính cơ động sẵn sàng xuất kích tiến công địch.

Hiểm hóc, là yêu cầu có tính nguyên tắc trong xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển. Trên cơ sở khả năng, thế mạnh của từng lực lượng kết hợp với thế trận và lực lượng Phòng không - Không quân, thế trận phòng không của 3 thứ quân và các lực lượng khác của khu vực phòng thủ, bố trí thế trận có chiều sâu và rộng khắp, nhiều tầng, nhiều lớp, bảo đảm có thể đánh địch được ở trên biển, trên không, trên mặt đất... đánh địch ở mọi hướng, từ xa đến gần, từ bên sườn phía sau, tạo thế cài xen kẽ, chia cắt lực lượng, phân tán hỏa lực của địch. Tuy nhiên, cần phân tích, đánh giá mọi điều kiện và khả năng địch có thể tiến công, để dự đoán đúng hướng tiến công chủ yếu của địch, nhằm bố trí thế trận hợp lý. Tập trung lực lượng cho hướng chủ yếu nhưng không xem nhẹ các hướng khác.

Không quân, tên lửa bờ và các tàu tên lửa của Hải quân cùng với hỏa lực mặt đất của các đảo xa bờ bố trí để hiệp đồng đánh địch tuyến xa bờ, đánh địch ở khu vực đổi tàu, tuyến triển khai đổ bộ... Tổ chức, bố trí các bãi thủy lôi phòng thủ chống đổ bộ, đánh địch từ tầm hỏa lực hiệu quả của các lực lượng pháo trên bờ, trên các đảo lớn của ta trở vào, có thể bố trí làm ba tuyến: tuyến xa, tuyến giữa và tuyến gần bờ, đồng thời bố trí ở các vị trí có thể ngăn chặn được khả năng chuyển hướng đổ bộ của địch, nhằm buộc địch tiến vào bờ theo dự kiến của ta.

Trên các đảo, bố trí các công sự trận địa súng, pháo phòng không vững chắc, tập trung cho hướng chủ yếu, kết hợp với lực lượng Phòng không - Không quân và pháo phòng không của tàu để đánh địch (máy bay, tên lửa hành trình…) ở các độ cao khác nhau, từ xa vào gần.

Vững chắc, là yêu cầu quan trọng trong xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển để bảo đảm đánh địch ngay trên vùng biển đảo và địa hình quen thuộc của ta. Đây là một lợi thế, nếu biết lợi dụng địa hình để chuẩn bị sẽ tạo nên tính vững chắc của thế trận. Thế trận Hải quân phải kết hợp chặt chẽ, liên hoàn với thế bố trí của các lực lượng trong khu vực phòng thủ. Phạm vi hoạt động của các tàu Hải quân, Cảnh sát biển luôn được sự bảo vệ của lực lượng Phòng không - Không quân, tên lửa - pháo bờ và của các đảo.

Tính linh hoạt, là yêu cầu không thể thiếu trong xây dựng và chuyển hóa thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển. Thực tế các tình huống rất có thể bị thay đổi so với dự kiến, do hành động của địch rất kiên quyết, tính mục đích rất cao, bằng mọi cách để tiến công đánh chiếm đầu cầu. Chính vì vậy, thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển phải thực sự linh hoạt, bảo đảm đánh địch được nhiều hướng, nhiều tuyến, không để bị động, phát huy được mọi khả năng để tiến công địch có hiệu quả, dù địch có sự thay đổi về thành phần lực lượng, thay đổi hướng tiến vào bờ… Để có các thông tin chính xác và kịp thời về địch, cần bố trí các trạm ra đa trên các đảo lớn, những nơi có độ cao để bao quát được toàn bộ vùng biển, khoảng cách giữa các trạm căn cứ vào tính năng của loại ra đa được trang bị, kết hợp cả loại mới và loại cũ, có các thiết bị dự phòng để sẵn sàng thay thế.

Bố trí thế trận linh hoạt nhưng không để bị phân tán, mất tính vững chắc và liên hoàn, không bị sát thương hàng loạt bởi vũ khí địch, bảo đảm tính tập trung hỏa lực khi tiến công địch. Trong xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển cần phải tổ chức lực lượng dự bị để sẵn sàng xử lí tình huống khi cần thiết. Chọn các khu sơ tán bí mật cần phải tính đến các hướng cơ động, xuất kích thuận lợi; dự kiến nhiều tình huống khác nhau, đánh giá, phân tích một cách khoa học các khả năng có thể xảy ra để tổ chức, sử dụng và bố trí lực lượng, có thể đánh địch rộng khắp từ mọi vị trí, từ các lực lượng của khu vực phòng thủ, nhằm sát thương, tiêu hao, tiêu diệt sinh lực địch, ngăn chặn làm giảm nhịp độ đổ bộ của địch, làm cho địch càng đánh càng bị động.

Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nếu xảy ra, để phát huy được các yêu cầu của thế trận chuẩn bị trước, cần phải sử dụng thêm nhiều hình thức và biện pháp khác, như ngụy trang, tạo giả… cả về kỹ thuật và chiến thuật. Điều quan trọng là phải thường xuyên cập nhật các phương thức, thủ đoạn tác chiến của địch; đồng thời nắm chắc tình hình phát triển cả về mặt lí luận cũng như sự phát triển về mặt khoa học, kỹ thuật quân sự để bổ sung và điều chỉnh thế trận cho phù hợp. Tuy nhiên, việc giải quyết các mâu thuẫn mà thực tiễn đặt ra đòi hỏi phải được nghiên cứu công phu cả về mặt lý luận và thực tiễn, có sự đầu tư cần thiết mới có thể xây dựng được một thế trận đáp ứng với yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ hướng biển.

Với đối tượng tác chiến chiếm ưu thế về lực lượng, vũ khí và trang bị kỹ thuật, để đánh thắng địch bằng nghệ thuật quân sự đặc sắc “lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn” là một tất yếu khách quan. Từ nhận thức được giá trị vĩnh hằng của nghệ thuật quân sự “Tạo lực, lập thế, tranh thời, dùng mưu” trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã luôn luôn trung thành và vận dụng sáng tạo những di sản tư tưởng của Người nhằm tăng cường sức mạnh nền quốc phòng, an ninh bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Vì vậy, vấn đề xây dựng thế trận của Hải quân, Cảnh sát biển đặt ra những yêu cầu sát với đặc điểm, tình hình và khả năng thực tế, đồng thời phải gắn với thế trận chiến tranh nhân dân của cả nước, của nền quốc phòng, an ninh.

Đại tá, TS. BÙI ĐĂNG SƠN
Học viện Chính trị

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 12, tr 455.

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 3, tr 287.

3. Hoàng Minh Thảo, “Mấy vấn đề về Nghệ thuật quân sự”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001.

4. Trung tâm TTKH-CN-MT Bộ Quốc phòng “Đánh địch tiến công từ hướng biển”, 6/1997.

5. Đảng Cộng sản Việt Nam, “Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII”, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.

6. Bộ Quốc phòng, Điều lệnh tác chiến Hải quân, Nxb QĐND, Hà Nội, 2018.

7. Bộ Quốc phòng, Sử dụng Hải quân trong chiến dịch phòng ngự, Nxb QĐND, Hà Nội, 2019.

8. Bộ Quốc phòng, Sử dụng Hải quân trong chiến dịch tiến công, Nxb QĐND, Hà Nội, 2018.