(Canhsatbien.vn) - 

Trong những năm gần đây, tình hình tội phạm ma túy trên biển và địa bàn ven biển nước ta diễn biến theo chiều hướng phức tạp. Do đặc điểm vị trí địa lý thuận lợi nên Việt Nam vừa Campuchia là nơi tiêu thụ ma túy đồng thời cũng là địa bàn trung chuyển ma túy từ Lào, đến nước thứ ba bằng đường biển. Đã xuất hiện nhiều hiện tượng cung cấp trái phép chất ma túy cho ngư dân trên các tàu cá và tình trạng ma túy trôi dạt, có gắn thiết bị định vị GPS diễn ra liên tục trên các khu vực biển miền Trung, miền Nam, nhằm vượt qua sự kiểm soát của các lực lượng chức năng. Tội phạm ma túy được tổ chức ngày càng chặt chẽ, với nhiều thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt, manh động và táo bạo hơn. Khi bị phát hiện, truy đuổi, tội phạm ma túy sẵn sàng hành động nguy hiểm để tiêu hủy vật chứng, trốn tránh, thậm chí chống trả quyết liệt lực lượng thực thi pháp luật, trong đó có lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy của Cảnh sát biển Việt Nam.

Thiếu tướng Vũ Trung Kiên - Phó Tư lệnh Pháp luật Cảnh sát biển Việt Nam phát biểu tại Hội nghị Phối hợp trao đổi thông tin giữa các cơ quan chuyên trách phòng, chống tội phạm về ma túy cấp Trung ương Quý II năm 2024.

Theo khoản 1, Điều 35, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Cảnh sát biển Việt Nam được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, thực hiện điều tra ban đầu các vụ án về ma túy. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để lực lượng chuyên trách đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy của Cảnh sát biển tổ chức, triển khai các hoạt động nghiệp vụ, trong đó có các hoạt động điều tra ban đầu và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong đấu tranh với các vụ án tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, được quy định tại các Điều 249, 250, 251, 252, 253 và 254 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021).

Trên cơ sở Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 và thực tế thực hiện nhiệm vụ, có thể hiểu rằng: Điều tra ban đầu tội phạm về ma túy do Cảnh sát biển Việt Nam tiến hành là giai đoạn đầu của điều tra vụ án hình sự về ma túy; do các chủ thể thẩm quyền của Lực lượng Cảnh sát biển chủ động, mưu trí, sáng tạo tổ chức và tiến hành các biện pháp hợp pháp nhằm phát hiện, ngăn chặn, điều tra, làm rõ tội phạm về ma túy; bắt đầu từ khi phát hiện, tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm về ma túy; kết thúc bằng ra quyết định khởi tố vụ án và một số hoạt động điều tra tiếp theo; đáp ứng các yêu cầu phòng, chống tội phạm về ma túy.

Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Thường vụ Đảng ủy, Thủ trưởng Bộ Tư lệnh, trực tiếp là đồng chí Phó Tư lệnh pháp luật Cảnh sát biển, lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy Cảnh sát biển đã có nhiều cố gắng, hoàn thành tốt nhiệm vụ theo chức năng, nhiệm vụ và địa bàn được phân công. Theo số liệu thống kê của Cục Nghiệp vụ và Pháp luật, 6 tháng đầu năm 2024, Lực lượng Cảnh sát biển đã trực tiếp và phối hợp với các lực lượng chức năng liên quan điều tra, đấu tranh 125 vụ án, bắt giữ 190 đối tượng (trong đó, Lực lượng Cảnh sát biển trực tiếp khởi tố 34 vụ án/41 đối tượng; phối hợp đấu tranh 91 vụ/149 đối tượng). Tang vật thu giữ 4 kg heroine; 118 kg ma túy tổng hợp, 21,3 kg cần sa, 21 kg cocaine; 4 khẩu súng và 10 viên đạn, 6 xe ô tô; 37 xe máy; 129 điện thoại di động; hơn 720 triệu đồng và một số vật chứng có liên quan khác. So với cùng kỳ năm 2023, số vụ án, đối tượng bắt giữ tăng 22 vụ án/41 đối tượng; số vụ do Lực lượng Cảnh sát biển khởi tố tăng 10 vụ/15 đối tượng; số lượng tang vật thu giữ là ma túy tổng hợp tăng mạnh với 106 kg. Để có được kết quả này, hoạt động điều tra ban đầu của Cảnh sát biển giữ vai trò rất quan trọng, thậm chí đóng vai trò quyết định trong nhiều vụ án, chuyên án ma túy; góp phần tích cực vào công cuộc đấu tranh với các loại tội phạm, trong đó có tội phạm ma túy nhằm bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn trên các vùng biển, đảo và vùng ven biển của Tổ quốc.

Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức, triển khai hoạt động điều tra ban đầu trong đấu tranh với tội phạm ma túy của Cảnh sát biển thời gian qua đã cho thấy không ít khó khăn, bất cập, dẫn đến kết quả của từng đơn vị cũng như của toàn Lực lượng tại một số thời điểm còn chưa đạt được kết quả tương xứng, cụ thể: Cảnh sát biển chưa có cơ quan điều tra hình sự chuyên trách; lực lượng làm nhiệm vụ điều tra của Cảnh sát biển còn thiếu về số lượng, trình độ chuyên môn không đồng đều, nhiều cán bộ chưa được đào tạo chuyên ngành điều tra nhưng vẫn phải thực hiện một số nội dung của hoạt động điều tra; công tác phối hợp, trao đổi thông tin nghiệp vụ liên quan đến tội phạm ma túy trên biển giữa các đơn vị của Lực lượng Cảnh sát biển với các lực lượng chức năng và chính quyền địa phương trên địa bàn đóng quân có thời điểm hiệu quả chưa cao; một số trang thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ được cấp đã lạc hậu, gây khó khăn trong phát hiện, bám, theo dõi các đối tượng phạm tội ma túy, nhất là khi những đối tượng này am hiểu về công nghệ và sử dụng các thiết bị liên lạc hiện đại. Bên cạnh đó, theo pháp luật hiện hành, thời hạn điều tra ban đầu được tiến hành trong vòng 7 ngày kể từ khi khởi tố vụ án, sau khi hết thời hạn điều tra thì hoàn chỉnh và bàn giao hồ sơ vụ án cho cơ quan điều tra có thẩm quyền. Đây là thời hạn rất ngắn, nhất là khi vụ việc xảy ra trên vùng biển xa bờ, gây rất nhiều khó khăn cho lực lượng điều tra, làm giảm đáng kể hiệu quả của cuộc điều tra.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra ban đầu của Lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy Cảnh sát biển, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:

Một là, tiếp tục đổi mới công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức lực lượng hợp lý, khoa học nhằm nâng cao hiệu quả điều tra ban đầu các vụ án ma túy

Theo đó, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị Cảnh sát biển cần thường xuyên quán triệt và thực hiện nghiêm túc, hiệu quả chỉ thị, nghị quyết, kế hoạch hành động của Bộ Tư lệnh trong tổ chức, triển khai thực hiện Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị về “Tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy”. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo cần chú trọng bảo đảm tính thông suốt, thường xuyên, liên tục, không bị gián đoạn, không được chủ quan, lơ là trong mọi tình huống. Đồng thời, phải quyết liệt, tập trung đấu tranh triệt phá bóc gỡ các đường dây, ổ nhóm buôn bán ma túy có tổ chức, các đối tượng hoạt động chuyên nghiệp.

Về công tác tổ chức lực lượng, phải thường xuyên củng cố, kiện toàn lực lượng làm công tác điều tra của Cảnh sát biển theo hướng tập trung, chuyên sâu, với số lượng hợp lý, chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Quá trình điều tra ban đầu vụ án ma túy phải phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng điều tra và lực lượng trinh sát. Lực lượng làm công tác điều tra tội phạm ma túy phải là những đồng chí có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, kiên quyết, dũng cảm; nắm chắc pháp luật, tinh thông nghiệp vụ và có nhiều kinh nghiệm điều tra vụ án ma túy.

Hai là, tập trung nâng cao chất lượng huấn luyện, bồi dưỡng, đào tạo, bổ sung nguồn nhân lực nắm chắc kiến thức pháp luật và nghiệp vụ điều tra các vụ án về ma túy

Nghiên cứu kết quả phòng, chống tội phạm ma túy do Cảnh sát biển đấu tranh, triệt phá, con số thống kê 125 vụ án ma túy/190 đối tượng bị Cảnh sát biển bắt giữ trong thời gian 6 tháng đầu năm 2024 cho thấy, tội phạm ma túy thường hoạt động có tổ chức với phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày một đa dạng, tinh vi, xảo quyệt và hết sức nguy hiểm. Do đó, bên cạnh việc các cấp lãnh đạo, chỉ huy tự chủ động huấn luyện cho cán bộ, nhân viên thuộc quyền; từng cơ quan, đơn vị nghiệp vụ pháp luật cần chủ động, phối hợp chặt chẽ với các trường đào tạo nghiệp vụ của Bộ Công an, định kỳ tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng về nghiệp vụ điều tra nhằm nâng cao năng lực công tác và kỹ năng điều tra vụ án hình sự cho cán bộ tham gia, thống nhất thực hiện trong toàn Lực lượng. Quá trình tập huấn, bồi dưỡng, giáo viên cần linh hoạt trao đổi với học viên về kinh nghiệm điều tra, những phương thức, thủ đoạn chủ yếu của tội phạm ma túy trên biển hiện nay. Sau khi tập huấn, bồi dưỡng, từng cán bộ điều tra có cơ sở vận dụng, áp dụng các biện pháp, chiến thuật điều tra hiệu quả đối với các vụ án ma túy mà cơ quan, đơn vị mình thụ lý.

Với giải pháp này, cơ quan chức năng và người có thẩm quyền phải lựa chọn những đồng chí được đào tạo về chuyên ngành trinh sát, chuyên ngành điều tra tại các học viện, nhà trường trong và ngoài Quân đội hoặc có bằng cử nhân Luật để bổ nhiệm cán bộ điều tra vụ án ma túy. Quán triệt tinh thần này, hiện nay, các đồng chí trong ngành nghiệp vụ pháp luật được cấp Giấy chứng nhận Cảnh sát viên đều đáp ứng được các tiêu chí bổ nhiệm theo Thông tư số 177/2019/TT-BQP ngày 30/11/2019 của Bộ Quốc phòng quy định tiêu chuẩn, điều kiện, trình tự, thủ tục bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức và mẫu Giấy chứng nhận Cảnh sát viên, Trinh sát viên Cảnh sát biển Việt Nam. Thực tế những Cảnh sát viên trong Lực lượng Cảnh sát biển đều có khả năng tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật. Nhờ đó, chất lượng các cuộc điều tra của Cảnh sát biển chắc chắn đang ngày càng được nâng cao.

Ba là, lực lượng đấu tranh với tội phạm ma túy cần phải sử dụng đồng bộ các chiến thuật và biện pháp nghiệp vụ, trước mắt là thực hiện tốt công tác nghiệp vụ cơ bản

Để phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn ma túy thẩm lậu vào Việt Nam qua đường biển từ sớm, từ xa, lực lượng đấu tranh với tội phạm ma túy phải tổ chức thực hiện tốt công tác nghiệp vụ cơ bản. Trong công tác điều tra cơ bản, tiến hành điều tra cơ bản toàn diện, xác định cụ thể về địa bàn, mục tiêu, tuyến, lĩnh vực, hệ loại đối tượng liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy trên biển. Sử dụng tổng hợp các phương pháp, biện pháp để khai thác, thu thập thông tin, tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau, phù hợp với yêu cầu, nội dung điều tra cơ bản với từng đối tượng. Trong công tác sưu tra, xác minh hiềm nghi, các đối tượng sưu tra phải được định kỳ kiểm danh, kiểm diện; đảm bảo các đối tượng trong diện hiềm nghi phải có kết luận cụ thể để có phương hướng trong công tác phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn hiệu quả với tội phạm ma túy. Trong công tác xây dựng, sử dụng lực lượng mật, trên cơ sở kết quả điều tra cơ bản, lựa chọn đối tượng có đủ điều kiện, khả năng nhằm xây dựng, sử dụng lực lượng mật để phát hiện hoạt động của đường dây, đối tượng tội phạm ma túy, giúp lực lượng chức năng chủ động xác lập đấu tranh thành công các chuyên án về ma túy trên biển.

Trong khám phá các vụ án hình sự nói chung và vụ án ma túy nói riêng, triển khai trước công tác trinh sát góp phần quan trọng trong đưa ra giả thuyết điều tra, giúp công tác điều tra đem lại hiệu quả cao nhất. Trên cơ sở tài liệu, thông tin thu thập được trong quá trình trinh sát, lực lượng điều tra phải phối hợp chặt chẽ với lực lượng trinh sát để nghiên cứu, tính toán khoa học, hiệu quả các chiến thuật bắt, đặc biệt là chiến thuật bố trí bắt quả tang, linh hoạt sử dụng nhiều biện pháp chuyển hóa tài liệu trinh sát và vận dụng các phương pháp lấy lời khai phù hợp nhằm thu thập chứng cứ phục vụ điều tra theo đúng quy định của pháp luật.

Bốn là, phát huy vai trò của các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ trong hỗ trợ điều tra các vụ án về ma túy

Hiện nay, nhằm né tránh sự theo dõi của lực lượng chức năng, các đối tượng, đường dây tội phạm ma túy triệt để lợi dụng thành tựu khoa học kỹ thuật, sử dụng các thiết bị, phương tiện công nghệ hiện đại để liên lạc, trao đổi thông tin với nhau, từ chỉ huy, chỉ đạo thiết lập đường dây, ổ nhóm, tạo các cuộc hẹn để giao nhận “hàng - ma túy”… Vì vậy, việc triển khai các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ trong đấu tranh với tội phạm ma túy có vai trò hết sức quan trọng, thậm chí không thể thiếu trong đấu tranh các chuyên án ma túy lớn. Thông qua sử dụng các thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ chuyên dụng, lực lượng trinh sát kỹ thuật Cảnh sát biển xác định được chính xác vị trí, tuyến di chuyển, vận chuyển ma túy của các đối tượng. Đây là căn cứ quan trọng để lực lượng chuyên trách tổ chức bắt quả tang, khám xét để thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ cần thiết phục vụ công tác phát hiện, điều tra, xử lý và phòng ngừa tội phạm, góp phần quan trọng triệt xóa nhiều đường dây mua bán, vận chuyển ma túy.

Để phát huy hiệu quả sử dụng biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ trong điều tra vụ án ma túy, các cấp có thẩm quyền cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo bổ sung thêm nguồn nhân lực để đủ sức đảm nhiệm công tác trinh sát kỹ thuật. Bên cạnh đó, việc cấp phát các trang bị phương tiện, kỹ thuật nghiệp vụ hiện đại phục vụ cho hoạt động điều tra, xử lý tội phạm cũng hết sức cần thiết. Căn cứ vào điều kiện hoạt động thực tiễn, trên cơ sở phát hiện, đánh giá phương thức, thủ đoạn liên lạc mới của đối tượng phạm tội, tùy vào địa bàn cụ thể, các đơn vị nghiên cứu, tham mưu đề xuất Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển đầu tư mua sắm trang thiết bị trinh sát kỹ thuật với công nghệ tiên tiến, tính năng hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Năm là, nâng cao hiệu quả biện pháp phát động quần chúng nhân dân và biện pháp sử dụng mạng lưới bí mật trong đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy

Đối với biện pháp phát động quần chúng nhân dân, cơ quan, đơn vị Cảnh sát biển cần phải làm tốt và phát huy vai trò của công tác vận động quần chúng nhân dân trong báo tin, tố giác tội phạm ma túy. Chú trọng làm tốt công tác tham mưu cho chính quyền địa phương để tuyển lựa, xây dựng những quần chúng tốt, có tinh thần trách nhiệm cao trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, có ý thức trách nhiệm cao trong đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy nhằm phục vụ công tác điều tra, xử lý hiệu quả hơn.

Đối với biện pháp sử dụng mạng lưới bí mật, cần làm tốt công tác điều tra cơ bản, nắm chắc tình hình địa bàn, nghiên cứu lựa chọn đối tượng có đủ điều kiện, khả năng để xây dựng và phát triển mạng lưới bí mật. Đặc biệt, phải chú trọng xây dựng và phát triển mạng lưới cộng tác viên và quan hệ hữu ích rộng khắp, có chiều rộng và chiều sâu trên các tuyến, lĩnh vực và địa bàn trọng điểm về ma túy. Khi tiến hành đấu tranh chuyên án ma túy lớn, nhất thiết phải xây dựng và sử dụng đặc tình để đảm bảo phá án nhanh chóng, hiệu quả.

Nâng cao hiệu quả điều tra ban đầu là một trong những yêu cầu, nội dung cần thiết cho lực lượng nghiệp vụ pháp luật nói chung, lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm ma túy Cảnh sát biển nói riêng. Để thực hiện tốt các giải pháp nâng cao hiệu quả điều tra ban đầu các vụ án ma túy do Cảnh sát biển tiến hành, cấp ủy, lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong toàn Lực lượng phải nhận thức đúng đắn vị trí, vai trò của hoạt động này, đồng thời phải thường xuyên bồi dưỡng, huấn luyện nghiệp vụ điều tra cho cấp dưới thuộc quyền có đủ phẩm chất, năng lực tiến hành điều tra độc lập, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chính trị, pháp luật và nghiệp vụ./.

Trung tá NGUYỄN VĂN LUYỆN

Trợ lý, Phòng Kỹ thuật nghiệp vụ, Cục Nghiệp vụ và Pháp luật Cảnh sát biển

(*) Tài liệu tham khảo:

• Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
• Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021).
• Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015.
• Luật Cảnh sát biển Việt Nam năm 2018.
• Luật Phòng chống ma túy năm 2021.
• Thông tư số 177/2019/TT-BQP ngày 30/11/2019 của Bộ Quốc phòng.
• Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 16/8/2019 của Bộ Chính trị.
• Báo cáo số 5461/NV-MT ngày 06/6/2024 của Cục Nghiệp vụ và Pháp luật Cảnh sát biển.