(Canhsatbien.vn) - 

Chủ trương xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta là kiên trì, kiên định trong việc chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU); kết hợp chặt chẽ giữa khai thác với bảo vệ nguồn lợi hải sản, giữa phát triển bền vững kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền biển đảo. Tuy nhiên, tình trạng tàu cá Việt Nam vượt biên giới biển, thực hiện hành vi đánh bắt hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài hiện nay mặc dù có xu hướng giảm nhưng vẫn còn tiếp diễn. Điều này không chỉ là thách thức nghiêm trọng cản trở nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) đối với ngành thủy sản nước ta mà còn có nguy cơ cao đối mặt với quy định xử phạt nghiêm khắc của các quốc gia trong khu vực.

Ngày 6/02/2018, Cục Lãnh sự/Bộ ngoại giao Việt Nam đã ban hành văn bản số 0414/ LS-BHCD cung cấp thông tin về quy định xử phạt đối với tàu cá vi phạm vùng biển của một số nước. Nội dung văn bản nêu rõ quy định mức xử phạt đối với hành vi đánh bắt vi phạm vùng biển của các nước trong khu vực hiện nay rất nghiêm khắc. Đặc biệt, một số nước áp dụng biện pháp xử phạt mạnh tay như bắt giữ ngư dân và phạt tù, xử phạt hành chính với số tiền lên đến hàng tỷ đồng, tịch thu hoặc tiêu hủy phương tiện vi phạm, tước giấy phép hành nghề, giấy phép khai thác,... thậm chí là kết hợp các hình thức xử phạt nêu trên, cụ thể:

Trung Quốc: Luật Ngư nghiệp (năm 1986) và Luật Xuất nhập cảnh (năm 2013) của Trung Quốc quy định: Đối với người nước ngoài, tàu cá nước ngoài vi phạm quy định, tự ý đi vào vùng biển của Trung Quốc nhằm tiến hành các hoạt động ngư nghiệp và hoạt động điều tra nguồn tài nguyên biển thì lực lượng chấp pháp trên biển của nước này có quyền ra lệnh cho tàu cá nước ngoài rời khỏi vùng biển hoặc thực hiện các hành vi xua đuổi, tịch thu tài sản đánh bắt, ngư cụ và phạt tiền lên đến 500.000 nhân dân tệ (tương đương khoảng 1,7 tỷ đồng); trường hợp xảy ra tình tiết nghiêm trọng thì lực lượng chức năng có thể tịch thu tàu cá; nếu cấu thành hành vi phạm tội thì truy cứu trách nhiệm hình sự. Bên cạnh đó, kể từ ngày 15/6/2024, Hải cảnh Trung Quốc được quyền tạm giữ người nước ngoài bị nghi ngờ xâm phạm lãnh hải hoặc vùng biển Trung Quốc có tuyên bố chủ quyền mà không cần xét xử; thời hạn tạm giữ người và phương tiện vi phạm là 30 ngày, trong một số trường hợp có thể lên đến 60 ngày.

Ngoài ra, Luật Vùng biển đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Đài Loan (Trung Quốc) quy định: Lực lượng chấp pháp Đài Loan có quyền kiểm tra, bắt giữ người và tàu cá nước ngoài đánh bắt trái phép tại vùng biển, vùng đặc quyền kinh tế của Đài Loan, đồng thời có thể bị phạt tiền từ 1 triệu đến 5 triệu Đài tệ (tương đương từ 700 triệu đến 3,5 tỷ đồng).

Philippines: Đối với những trường hợp tàu cá nước ngoài vi phạm vùng biển hoặc sử dụng chất nổ khai thác hải sản trái phép trong vùng biển Philippines thì lực lượng chức năng của nước này có quyền bắt giữ và phạt tù thuyền trưởng, thuyền viên từ 3 tháng đến 10 năm, phạt tiền từ 50.000 - 200.000 USD và tịch thu tàu thuyền, phương tiện vi phạm.

Indonesia: Luật pháp Indonesia quy định việc xử phạt tàu cá nước ngoài xâm phạm vùng biển nghiêm ngặt và mạnh mẽ hơn so với các nước trong khu vực. Theo đó, tàu cá nước ngoài vi phạm vùng biển và khai thác hải sản trái phép trong vùng biển Indonesia sẽ bị tịch thu tàu thuyền và ngư cụ, thậm chí phá hủy bằng cách đốt hoặc bắn cháy. Trường hợp tàu cá nước ngoài đánh bắt trong khu vực lãnh thổ nuôi trồng thủy sản của Indonesia mà không có giấy phép hoạt động thì toàn bộ thuyền viên có thể bị phạt tù với thời gian lên đến 7 năm, phạt tiền tới 20 tỷ rupiah (tương đương khoảng 38 tỷ đồng). Người cung cấp giấy phép đánh bắt, kinh doanh, chuyên chở hải sản giả cũng có thể chịu mức phạt tù đến 7 năm và phạt tiền tới 3 tỷ rupiah (khoảng gần 6 tỷ đồng). Ngoài ra, việc tàu cá nước ngoài sở hữu, mang theo hoặc sử dụng công cụ đánh bắt gây hại đối với sự phát triển bền vững tài nguyên biển của Indonesia có thể bị phạt tù đến 5 năm và phạt tiền tới 2 tỷ rupiah (khoảng gần 4 tỷ đồng).

Brunei: Chính phủ Brunei quy định các tàu cá nước ngoài đánh bắt trái phép trên vùng biển nước này sẽ bị bắt và xét xử theo Luật Thủy sản năm 2009. Theo đó, tại điều 17 Luật này quy định chủ tàu, thuyền trưởng tàu vi phạm có thể bị phạt tiền lên đến 100.000 đôla Brunei (khoảng 1,5 tỷ đồng) và bị phạt tù đến 5 năm; các thuyền viên khác bị phạt tiền đến 2.500 đôla Brunei (gần 40 triệu đồng) và bị phạt tù không quá 1 năm (điều 17); điều 53 quy định lực lượng chức năng Brunei có quyền tịch thu tàu cá và các trang thiết bị hành nghề trên tàu; điều 54 quy định chính quyền Brunei được tịch thu và bán phát mại hải sản thu giữ được từ tàu cá vi phạm.

Malaysia: Theo Luật Nghề cá Malaysia năm 1985, lực lượng thực thi pháp luật của nước này được phép tịch thu toàn bộ phương tiện, tàu thuyền, hải sản hoặc phá hủy phương tiện nếu tàu cá nước ngoài vi phạm vùng biển Malaysia nhằm khai thác hải sản trái phép. Cùng với đó, thuyền trưởng tàu cá có thể bị phạt hành chính lên đến 1 triệu ringgit (tương đương 5,7 tỷ đồng) hoặc bị phạt tù đến 1 năm, thuyền viên bị phạt 100.000 ringgit (tương đương 570 triệu đồng) hoặc bị phạt tù đến 6 tháng; trường hợp không có khả năng nộp tiền phạt thì ngư dân sẽ phải chấp hành án phạt tù theo luật pháp Malaysia.

Thái Lan: Năm 2015, Thái Lan thành lập Trung tâm chỉ huy chống đánh bắt cá bất hợp pháp do Thủ tướng Thái Lan trực tiếp chủ trì, điều phối các cơ quan thuộc Chính phủ trong giải quyết các vấn đề đánh cá bất hợp pháp, đồng thời ban hành Đạo luật về đánh bắt thủy sản. Theo đó, Đạo luật này quy định mức xử phạt đối với các hành vi tàu cá nước ngoài đánh bắt không được cấp phép trong vùng biển Thái Lan thì bị phạt tù đến 3 năm hoặc phạt hành chính không quá 300.000 bat (khoảng 230 triệu đồng). Ngoài ra, nếu tàu cá nước ngoài vi phạm Đạo luật về quyền lợi đánh bắt trong khu vực đánh bắt của Thái Lan thì chủ tàu hoặc thuyền trưởng tàu vi phạm có thể bị xử phạt hành chính đến 1.000.000 bat (tương đương khoảng 765 triệu đồng).

Campuchia: Tàu cá nước ngoài vi phạm lãnh hải hoặc thực hiện hành vi đánh bắt trái phép tại các vùng nước của Campuchia có thể bị phạt hành chính đến 1.000 USD/tàu vi phạm (khoảng 22 triệu đồng), bị tịch thu tàu thuyền và tiêu hủy ngư cụ đánh bắt, ngoài ra ngư dân trên tàu cá vi phạm còn có thể bị truy tố và phạt tù về tội nhập cảnh trái phép vào Campuchia.

Việt Nam: Nghị định 162/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2023 của Chính phủ quy định tàu cá nước ngoài hoạt động trái phép trong lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam có thể bị phạt hành chính lên đến 40 triệu đồng, bị tịch thu tang vật vi phạm (tàu thuyền, ngư lưới cụ) và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả bằng việc buộc người và tàu thuyền vi phạm rời khỏi vùng biển, đảo và thềm lục địa Việt Nam.

Nghị định số 42/2019/NĐ-CP ngày 16/5/2019 của Chính phủ quy định: “Phạt tiền từ 800 triệu đồng đến 1 tỷ đồng đối với chủ tàu cá hoặc thuyền trưởng hoặc tổ chức, cá nhân có hành vi môi giới, đưa tàu cá và ngư dân Việt Nam đi khai thác thủy sản trái phép tại vùng biển quốc gia hoặc lãnh thổ khác”. Nghị định 42 đồng thời quy định hình phạt bổ sung đối với chủ tàu cá và thuyền trưởng là tước bằng thuyền trưởng, tước giấy phép khai thác từ 6 đến 12 tháng; bồi thường hoàn toàn chi phí đưa công dân về nước trong trường hợp tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.

Luật Cảnh sát biển Việt Nam năm 2018 quy định, Cảnh sát biển Việt Nam là lực lượng vũ trang nhân dân, lực lượng chuyên trách của Nhà nước, làm nòng cốt thực thi pháp luật và bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển. Trong đó, nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, xử lý tàu cá nước ngoài đánh bắt hải sản trái phép trong vùng biển Việt Nam cũng như tàu cá Việt Nam vượt biên giới biển đi đánh bắt trái phép ở vùng biển nước ngoài là nhiệm vụ quan trọng mà Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng giao cho Cảnh sát biển Việt Nam.

Hiện nay, hệ thống pháp luật quy định về lĩnh vực khai thác hải sản ở nước ta đã được triển khai xây dựng tương đối toàn diện, là cơ sở pháp lý quan trọng để Cảnh sát biển Việt Nam áp dụng nhằm quản lý hiệu quả hoạt động khai thác hải sản và bảo vệ lợi ích chính đáng của tàu cá hoạt động hợp pháp. Trong đó nổi bật là Luật Biển Việt Nam năm 2012, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, Luật Tài nguyên môi trường biển và hải đảo năm 2015, Luật Thủy sản năm 2017,... đồng thời các biện pháp xử lý phương tiện, tàu thuyền vi phạm đã được cụ thể hóa trong Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, Nghị định số 103/2013/NĐ-CP ngày 12/9/2013 về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thủy sản và mới đây nhất là Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP ngày 12/6/2024 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan đến khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản.

Dựa trên cơ sở pháp lý và bằng biện pháp pháp luật, những năm qua, Cảnh sát biển Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng, các cấp, ngành, địa phương ven biển triển khai quyết liệt, đồng bộ nhiều chủ trương, giải pháp ngăn chặn tàu cá Việt Nam khai thác IUU và tàu cá nước ngoài xâm phạm vùng biển Việt Nam, quyết tâm cùng cả hệ thống chính trị ngăn chặn, giảm thiểu, tiến tới chấm dứt tình trạng này, góp phần để EC sớm gỡ “thẻ vàng” đối với ngành thủy sản của nước ta.

Kiểm soát, ngăn chặn và xử lý tàu cá nước ngoài vượt biên giới biển, thực hiện hành vi khai thác hải sản trái phép ở Biển Đông không chỉ là trách nhiệm của lực lượng thực thi pháp luật trên biển mỗi nước mà đó còn là trách nhiệm chung của các quốc gia trong khu vực. Trên tinh thần hợp tác vì một vùng biển phát triển bền vững và thịnh vượng, các quốc gia cần tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng cơ chế hợp tác trong kiểm soát hoạt động của tàu cá và triển khai hiệu quả, thực chất các cơ chế này trên cơ sở nhân đạo, tôn trọng độc lập, chủ quyền và dung hòa lợi ích của nhau ở Biển Đông, góp phần giải quyết các thách thức chung của toàn cầu và đảm bảo nguồn lợi tài nguyên biển bền vững./.

Thanh Phương