(Canhsatbien.vn) - 

Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” do Cảnh sát biển Việt Nam chủ trì tổ chức từ năm 2013 đến nay trên địa bàn các tỉnh thành phố ven biển và một số tỉnh, thành không có biển. Cuộc thi đã tạo dấu ấn sâu sắc, lan toả trong cộng đồng và được Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ký phê duyệt thành Đề án tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2024 - 2030 và những năm tiếp theo (viết gọn là Đề án).

Các em học sinh Trường THCS Hồng Kỳ, Sóc Sơn, Hà Nội tham gia Cuộc thi "Em yêu biển, đảo quê hương". Ảnh: ĐỨC TĨNH

Cuộc thi hướng tới đối tượng thụ hưởng chủ yếu là học sinh bậc trung học cơ sở (THCS), nhằm tạo ra một sân chơi bổ ích, lý thú, hoạt động ngoại khoá ý nghĩa từ đó trang bị kiến thức, nâng cao hiểu biết về biển đảo và pháp luật về biển đảo nói chung, biển đảo và pháp luật Việt Nam về biển đảo nói riêng cho lớp chủ nhân tương lai của đất nước, là những người trực tiếp đóng góp công sức, trí tuệ vào xây dựng, phát triển, bảo vệ biển đảo Việt Nam cả trước mắt cũng như lâu dài - tiền đề quan trọng xây dựng thế trận "quốc phòng toàn quân", thế trận "an ninh nhân dân" trên biển ngày càng vững chắc. Việc triển khai hiệu quả Đề án vừa là nhiệm vụ chính trị trọng tâm vừa là yêu cầu nhằm thể chế hoá việc thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật của Cảnh sát biển Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển của lực lượng được Đảng, Nhà nước xác định làm nòng cốt trong nhiệm vụ này. Tuy nhiên, với sự biến động khó lường của tình hình thực tiễn, sự thay đổi nhu cầu và tâm sinh lý của học sinh bậc trung học cơ sở, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và khả năng tiếp cận thông tin đa chiều của cộng đồng,… đặt ra vấn đề cần bảo đảm sức sống của Cuộc thi trong suốt giai đoạn 2024 - 2030 và những năm tiếp theo trở thành yêu cầu tất yếu khách quan. Sức sống của Cuộc thi có thể khái quát thông qua các yếu tố: Sức hút đông đảo cán bộ, giáo viên, học sinh và nhân dân trực tiếp thi và tham gia cổ vũ; sự ghi nhận, đánh giá của cộng đồng địa phương đối với Cuộc thi và các hoạt động gắn với Cuộc thi; sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của mỗi giáo viên, học sinh, nhà trường và cộng đồng đối với biển, đảo Tổ quốc bằng những việc làm, mô hình thiết thực, hiệu quả mà thông qua hiệu ứng tích cực do Cuộc thi mang lại…

Để có thể bảo đảm sức sống của Cuộc thi thì tất yếu cần không ngừng đổi mới hình thức tổ chức và giải quyết cân đối, hài hoà các mâu thuẫn có thể nảy sinh, cụ thể:

Mâu thuẫn giữa yêu cầu thu hút, hấp dẫn cộng đồng nói chung, đối tượng học sinh bậc trung học cơ sở nói riêng với yêu cầu bảo đảm tính chất riêng có hơn 10 năm qua của Cuộc thi do Cảnh sát biển Việt Nam chủ trì tổ chức.

Mâu thuẫn giữa yêu cầu mở rộng phạm vi đối tượng thụ hưởng với việc xác định đối tượng thụ hưởng trực tiếp là học sinh bậc THCS.

Mâu thuẫn giữa mong muốn lan tỏa, mở rộng phạm vi và quy mô tổ chức Cuộc thi với nguồn lực hạn chế về kinh phí và nhân lực dành cho tổ chức Cuộc thi.

Mâu thuẫn giữa việc tạo nhiều cơ hội tìm hiểu kiến thức, được vừa học vừa chơi của học sinh với yếu tố thời gian, dung lượng hạn định của mỗi Cuộc thi.

Mâu thuẫn giữa việc tránh gây áp lực quá lớn đối với học sinh với việc giữ được sức thu hút trong suốt quá trình diễn ra Cuộc thi.

Mâu thuẫn giữa yêu cầu triển khai mạnh mẽ Cuộc thi với nhiệm vụ chính trị trọng tâm của mỗi cơ quan, đơn vị trong toàn Lực lượng.

Những vấn đề nêu trên đã được định hình, bước đầu có sự nghiên cứu đánh giá khá toàn diện trong quá trình xây dựng Đề án. Tuy nhiên, những đánh giá tác động này chắc chắn sẽ khó đứng vững trước thực tiễn khách quan và đặc biệt là tính ràng buộc của mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ Đề án xác định. Theo đó: (i) Đề án xác định Cuộc thi được tổ chức với hình thức trực tiếp và trực tuyến; (ii) Mục tiêu cụ thể Đề án: Giai đoạn 2024 - 2027, tổ chức Cuộc thi đạt 100% tại các huyện, quận, thị xã, thành phố (sau đây viết chung là cấp huyện) ven biển thuộc 28 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (với 100% các trường THCS và 70% trở lên học sinh bậc THCS trên địa bàn tham gia). Đồng thời, tổ chức Cuộc thi ở một số địa bàn trọng điểm ngoài 28 tỉnh, thành phố ven biển; Giai đoạn 2028 - 2030, tổ chức Cuộc thi đạt 100% cấp huyện thuộc 28 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ven biển (với 100% các trường THCS và 90% trở lên học sinh bậc THCS trên địa bàn tham gia). Tiếp tục tổ chức Cuộc thi ở một số địa bàn trọng điểm ngoài 28 tỉnh, thành phố ven biển; Giai đoạn sau năm 2030: Trên cơ sở tổng kết thực hiện Đề án giai đoạn 2024 - 2030 để xác định mục tiêu cụ thể tổ chức tại các địa bàn trên toàn quốc.

Ngoài ra, khi các địa phương tiến hành việc sáp nhập các tỉnh, thành thực hiện cơ cấu tổ chức hành chính 2 cấp (cấp tỉnh và cấp xã), bỏ cấp huyện theo chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, thì vấn đề hoàn thành mục tiêu Đề án đã xác định càng khó khăn và đặt ra nhiều thách thức hơn bởi số lượng trường THCS thuộc các địa bàn ven biển sẽ tăng lên rất nhiều; số lượng các xã thuộc địa bàn các tỉnh, thành ven biển được mở rộng về phạm vi, không gian…

Để bảo đảm sức sống Cuộc thi, theo nội dung Đề án và thực tiễn các cơ quan, đơn vị hiện nay đang tiến hành là lồng ghép tổ chức Cuộc thi chính (cách gọi ngắn gọn của Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương”) với việc tổ chức các hình thức thi khác như thi vẽ tranh, thi xây dựng video clip, thi ý tưởng sáng tạo,… với các chủ đề về biển đảo Tổ quốc và người chiến sĩ gắn với các hoạt động tổ chức ra quân vệ sinh môi trường, làm sạch môi trường biển, “Trồng 1 tỷ cây xanh”, trao tặng cờ Tổ quốc,… có lẽ vẫn là chưa đủ. Để bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu, mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ Đề án đã xác định và đặc biệt là cần có sự đổi mới tư duy, cách thức căn cơ, thiết nghĩ cần nghiên cứu triển khai đồng bộ, kịp thời một số giải pháp sau:

Một là, Ban Chỉ đạo Đề án 3934 Cảnh sát biển Việt Nam cần tham mưu cho Thủ trưởng Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển ban hành cơ chế để điều chỉnh hình thức, thể lệ tổ chức Cuộc thi theo hướng thống nhất chung về quy trình, cách thức, khuôn khổ tổ chức và linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức thực hiện, phù hợp thực tiễn của mỗi cơ quan, đơn vị và đặc điểm địa phương, trình độ và khả năng của học sinh.

Hai là, cần nghiên cứu, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị được phép vận dụng, đa dạng hình thức thi trong từng phần thi của mỗi Cuộc thi. Cụ thể: Trong mỗi Cuộc thi sẽ có tương ứng 4 phần thi (Ra khơi, vượt sóng, cập bến, đặt mốc chủ quyền) và chỉ có duy nhất một hình thức là thi trắc nghiệm, trả lời đúng sai theo các phương án do Ban Tổ chức đưa ra thì có thể vận dụng hình thức sân khấu hoá ở 1 trong 4 phần thi,

Vận dụng hình thức thi đấu đối kháng giữa các học sinh trong trường hợp trên sàn thi đấu hoặc sân khấu chỉ còn lại từ 2 đến 5 học sinh mà chưa tìm ra học sinh đạt giải. Theo đó, Ban Tổ chức có thể đưa ra các bộ câu hỏi (gồm 3 - 5 câu) để từng học sinh lựa chọn và trả lời nhanh. Quá trình đó sẽ được tiến hành theo cách thức: Học sinh trả lời đúng mỗi câu hỏi sẽ được một số điểm nhất định, trả lời sai sẽ phải nhường quyền trả lời cho học sinh còn lại và bị trừ đi một số điểm tương ứng với điểm của câu hỏi đó. Theo số điểm giành được để xếp loại học sinh đạt giải theo các mức tương ứng.

Vận dụng hình thức giới hạn thời gian trong phần thi cuối. Nghĩa là, thay vì tất cả học sinh đủ điều kiện tham gia phần thi cuối (phần thi đặt mốc chủ quyền) thì có thể nghiên cứu đặt ra yêu cầu giới hạn thời gian sau khi người dẫn chương trình đọc hết câu hỏi để học sinh giành quyền trả lời. Học sinh nào đưa ra câu trả lời nhanh và đúng nhất sẽ là người đạt giải, trả lời sai sẽ bị loại và nhường quyền trả lời cho học sinh có thời gian đưa ra đáp án nhanh thứ hai. Cứ thế tiếp tục đến khi lựa chọn đủ số lượng học sinh đạt giải theo thể lệ của Ban Tổ chức.

Ba là, linh hoạt hình thức tổ chức Cuộc thi với 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến. Thực tiễn, các đơn vị hiện nay mới chỉ đang sử dụng hình thức thi trực tuyến cho vòng thi đầu tiên, hình thức thi trực tiếp cho các vòng thi tiếp theo. Tuy nhiên, ở các vòng thi sau có thể nghiên cứu tách thành 2 vòng thi (ví dụ: sau vòng thi trực tuyến cấp xã/cụm xã thì có thể tiếp tục tiến hành vòng thi trực tuyến cấp tỉnh và vòng thi trực tiếp cấp tỉnh; tức là tiến hành 2 lần chọn lọc học sinh trong mỗi vòng thi). Điều này hoàn toàn có thể tiến hành trong trường hợp vòng thi trực tuyến thứ nhất có số lượng học sinh dự thi lớn, phạm vi rộng và cũng để tạo cơ hội nhiều hơn nữa cho học sinh được tham gia thi.

Bốn là, nghiên cứu tổ chức Cuộc thi theo hình thức cá nhân kết hợp thi theo hình thức thi tập thể. Thực tế, hình thức thi tập thể đã từng được một số cơ quan, đơn vị tiến hành nhưng chưa thường xuyên, thậm chí là hiếm khi tổ chức. Tập thể dự thi có thể được thành lập theo đội/tổ/ nhóm của mỗi trường THCS, hoặc của các trường trong cùng một địa bàn phù hợp. Cách thức tính điểm trong trường hợp này dựa trên tổng số phần trả lời của từng học sinh trong tập thể đó.

Năm là, xem xét, vận dụng đưa phần thi giải cứu trở thành phần thi chính thức trong Cuộc thi và/hoặc là một mảnh ghép sáng tạo để tạo điểm nhấn cho 4 phần thi chính của Cuộc thi. Hiện nay, phần thi giải cứu được tiến hành lồng ghép giữa các phần thi chính với tiêu chí khi trên sàn thi đấu hoặc sân khấu có ít nhất 2/3 học sinh dự thi đã bị loại; phần thi này được tiến hành theo 2 dạng thức (cùng chung sức giải cứu cho tất cả các học sinh bị loại ở phần thi trước hoặc mỗi đội tự thực hiện giải cứu cho học sinh của đội/trường mình… Vấn đề đó là: Việc tiến hành phần thi này không thống nhất dẫn tới thiếu bảo đảm tính khách quan, công bằng cho học sinh tham gia thi; nếu đã xem là phần thi giải cứu (hoặc nên chăng cần xem là phần chơi giải cứu), bởi đã là thi thì yếu tố khách quan, công bằng là tiêu chí đặt lên hàng đầu. Do đó, thiết nghĩ Ban Chỉ đạo Đề án 3934 Cảnh sát biển Việt Nam cần có sự thống nhất quan điểm, cách hiểu đối với phần này để vừa bảo đảm tính khách quan của một Cuộc thi, vừa bảo đảm tính hấp dẫn cần thiết.

Sáu là, các cơ quan, đơn vị cần nghiên cứu, cụ thể hoá, chủ đề hoá các cuộc thi bên cạnh Cuộc thi chính theo hướng bám sát tình hình thực tiễn, yêu cầu công tác thông tin tuyên truyền của Đảng, Nhà nước mà trực tiếp là hướng dẫn hằng năm của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. Theo đó, thay vì chỉ xác định chủ đề chung là “Biển đảo Tổ quốc và người chiến sĩ” cần xây dựng các chủ điểm sát thực, tính thời sự hơn, ví dụ: “Hiểu biết về đại dương”, “Quản lý, sử dụng bền vững không gian biển”, “Khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo”, “Phát triển bền vững kinh tế biển gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và các hệ sinh thái biển”…

Đứng trước sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của khoa học công nghệ, chủ trương đẩy mạnh tư duy sáng tạo và chuyển đổi số của Đảng, Nhà nước ta, cũng như yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ trật tự, an ninh, an toàn biển đảo Tổ quốc trước diễn biến khó lường của tình hình Biển Đông,... thì nhiệm vụ đổi mới hình thức thông tin, tuyên truyền vì thế yêu cầu cao hơn, khắt khe hơn. Việc triển khai Đề án tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” về tổng thể cũng chính là một hình thức, biện pháp của công tác thông tin tuyên truyền. Do đó, để có thể hoàn thành mục tiêu, yêu cầu, nội dung, nhiệm vụ đã xác định, đồng thời, bảo đảm sức sống mạnh mẽ của Cuộc thi trong cộng đồng địa phương thì việc cần tiếp tục nghiên cứu một số vấn đề có tính gợi mở ở trên, vận dụng linh hoạt, sáng tạo, đồng bộ, phù hợp thực tiễn là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng.

Trung tá, ThS. NGUYỄN HỒNG NHẬT

Trợ lý Thanh niên/Ban Công tác Quần chúng/Cục Chính trị Cảnh sát biển