(Canhsatbien.vn) - 

Trong điều kiện tác chiến đặc biệt, khi các phương tiện định vị điện tử hiện đại bị vô hiệu hóa hoặc hoạt động không hiệu quả do tác động của môi trường, việc sử dụng phương pháp định vị thiên văn trở thành giải pháp dự phòng chủ động, đảm bảo an toàn cho tàu thuyền. Chính vì vậy, bài viết đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả huấn luyện thực hành môn thiên văn hàng hải cho học viên đào tạo sĩ quan Cảnh sát biển tại Học viện Hải quân, nhằm nâng cao kỹ năng sinh tồn thiết yếu khi làm nhiệm vụ trên biển.

Học viên Cảnh sát biển thực hành thiên văn trên biển.

Những năm gần đây, Cảnh sát biển Việt Nam được biên chế nhiều tàu tuần tra hiện đại như lớp DN-2000, lớp Hamilton… với khả năng đi biển dài ngày thực hiện các nhiệm vụ chấp pháp, hoạt động đối ngoại, tuần tra chung... Điều này đòi hỏi cán bộ, sĩ quan hàng hải trên tàu phải nắm vững và thành thạo các phương pháp dẫn tàu dự phòng khi hành trình trên biển, trong đó thiên văn hàng hải giữ vai trò quan trọng. Hiện nay, nội dung huấn luyện thực hành xác định vị trí tàu bằng thiên văn hàng hải của học viên đào tạo chuyên ngành Cảnh sát biển tại Học viện Hải quân đã được đưa vào chương trình chính khóa, song năng lực thực hành, kỹ năng tính toán và thực tiễn sử dụng phương pháp thiên văn trong dẫn tàu của một bộ phận học viên vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trong điều kiện tác chiến hiện đại. Do đó, việc huấn luyện thành thạo kỹ năng xác định phương hướng, xác định vị trí tàu bằng thiên văn không chỉ là yêu cầu chuyên môn, mà còn là yếu tố then chốt đảm bảo an toàn cho tàu, giữ vững khả năng chủ động dẫn đường trong mọi tình huống.

Từ thực tiễn đó, để nâng cao chất lượng thực hành thiên văn hàng hải cho học viên đào tạo chuyên ngành Cảnh sát biển ở Học viện Hải quân, chúng tôi đưa ra một số giải pháp cơ bản như sau:

Một là, đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy đối với học viên sĩ quan cấp phân đội chuyên ngành Cảnh sát biển tại Học viện Hải quân.

Đây là yếu tố nền tảng để nâng cao chất lượng huấn luyện thực hành thiên văn hàng hải. Chương trình đào tạo cần được cập nhật, bổ sung những kiến thức hiện đại về thiên văn hàng hải, phù hợp với yêu cầu thực tiễn tại các đơn vị hiện nay của Lực lượng Cảnh sát biển. Nội dung huấn luyện cần tập trung vào các kỹ năng cốt lõi như: các phương pháp xác định vị trí tàu bằng thiên văn, xác định hướng đi đến, điểm đến, sử dụng thành thạo dụng cụ thiên văn như máy sextant, đĩa tìm sao, quả cầu sao và các phần mềm thiên văn hàng hải đã xây dựng. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung, bộ chuẩn đầu ra cho từng bài học, đảm bảo học viên có tài liệu để nghiên cứu và chuẩn bị bài kĩ lưỡng, học xong từng bài, học viên phải đạt được các yêu cầu trên. Bên cạnh đó, cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, lấy người học làm trung tâm, tăng cường hình thức học tập nhóm, học qua tình huống và mô phỏng sát với thực tế nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo và tư duy độc lập của học viên.

Hai là, nâng cao kỹ năng tính toán và thao tác thực hành thiên văn cho học viên.

Qua quá trình học tập của các khóa học viên chuyên ngành Cảnh sát biển cho thấy, kỹ năng tính toán các bài toán thiên văn còn chậm và độ chính xác chưa cao. Vì vậy, cần có lộ trình huấn luyện rõ ràng theo từng cấp độ từ cơ bản đến nâng cao, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Giảng viên cần hướng dẫn học viên thành thạo các thao tác sử dụng công cụ tính toán như máy tính cầm tay, bảng tính thiên văn từ đó xây dựng các phần mềm tính toán trên máy tính. Đồng thời, tăng thời lượng thực hành tính toán, củng cố kiến thức qua bài tập tình huống điển hình. Cần có ngân hàng bài tập phong phú, gắn với các khu vực hoạt động khác nhau để học viên luyện tập thường xuyên, nâng cao độ chính xác và khả năng xử lý độc lập trong các tình huống thực tế.

Ba là, tăng cường tổ chức huấn luyện ngoài thực địa, đi biển thực tế gắn với ứng dụng định vị thiên văn.

Một trong những khó khăn phổ biến nhất của học viên đó là vận dụng kiến thức đã học vào thực hành thực tế ngoài thực địa như: đo đạc độ cao thiên thể, thực hiện nhận dạng sao, dẫn tàu bằng thiên văn trên chuyến đi biển thực tế. Các chuyến đi biển huấn luyện đường dài là cơ hội để học viên rèn luyện khả năng quan sát thiên thể, đo độ cao mặt trời, sao hoặc hành tinh, tính toán vị trí tàu theo thời gian thực và đo đạc các thông số bổ sung cung cấp cho tính toán. Học viện cần tăng cường các chuyến huấn luyện đi biển định kỳ theo chu kỳ học tập, có sự giám sát và hỗ trợ của giảng viên. Ngoài ra, kết hợp ứng dụng công nghệ mô phỏng định vị thiên văn tại các trung tâm mô phỏng Gerpard 3.9 và 1241.8 để học viên được luyện tập trong điều kiện gần giống thực tế khi chưa có điều kiện ra khơi.

Bốn là, xây dựng phòng học chuyên dùng và cách khai thác hiệu quả.

Trong thời gian tới, Học viện cần đầu tư xây dựng phòng học chuyên dùng Thiên văn hàng hải, trang bị các thiết bị đặc thù như mô hình bầu trời sao, sextant có chân trời nhân tạo, kính ngắm thực tế ảo, đồng hồ thiên văn, bảng số liệu thiên văn quốc tế, máy chiếu sao… Ngoài trang bị vật chất, cần bố trí không gian học tập linh hoạt, phục vụ cho cả giảng dạy lý thuyết và thực hành mô phỏng. Việc khai thác hiệu quả phòng học chuyên dùng không chỉ dừng lại ở việc có đủ thiết bị, mà cần có giáo trình, tài liệu hướng dẫn sử dụng cụ thể, gắn liền với nội dung bài học. Tổ chức cho học viên chuyên ngành Cảnh sát biển tham quan, học tập tại Đài thiên văn thành phố Nha Trang kết hợp tính toán các bài toán đã học mà sử dụng thông số do kính thiên văn có độ chính xác cao cung cấp. Đồng thời, cần xây dựng các bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi, bài tập trắc nghiệm, mô phỏng để hỗ trợ tự học và kiểm tra đánh giá hiệu quả hơn.

Năm là, tổ chức, quản lý và đánh giá kết quả huấn luyện phù hợp với yêu cầu thực tiễn, bảo đảm tính bền vững và khả năng triển khai lâu dài.

Đánh giá kết thúc học phần cần thực hiện theo hướng gắn chặt với mục tiêu đầu ra của chương trình đào tạo và yêu cầu chiến đấu của Lực lượng Cảnh sát biển. Cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực thực hành thiên văn rõ ràng bao gồm cả kiến thức, kỹ năng tính toán và khả năng tổ chức huấn luyện trên cương vị là cán bộ tàu Cảnh sát biển sát tình huống cụ thể. Công tác kiểm tra, đánh giá cần kết hợp giữa hình thức lý thuyết, thực hành trực tiếp trên máy và tại các trung tâm mô phỏng. Đồng thời, cần duy trì hệ thống theo dõi kết quả học tập, phản hồi của học viên để điều chỉnh nội dung và phương pháp huấn luyện cho phù hợp. Cần có chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên chuyên sâu, được bồi dưỡng định kỳ về chuyên môn, bảo đảm duy trì chất lượng huấn luyện một cách ổn định và lâu dài.

Có thể nói, trước yêu cầu ngày càng cao của lực lượng tàu thuyền Cảnh sát biển trong nhiệm vụ chấp pháp, bảo vệ chủ quyền biển đảo thì việc nâng cao hiệu quả huấn luyện thực hành thiên văn hàng hải cho cán bộ tàu đóng vai trò quan trọng. Các giải pháp đưa ra như: đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy, tổ chức huấn luyện thực tế, hiện đại hóa cơ sở vật chất và hoàn thiện công tác đánh giá sẽ giúp học viên đào tạo sĩ quan Cảnh sát biển tại Học viện Hải quân không chỉ nắm chắc kiến thức chuyên môn mà còn làm chủ kỹ năng thực hành, sẵn sàng đáp ứng nhiệm vụ trong mọi tình huống trên biển.

Đại úy, ThS. PHẠM VĂN BIÊN

Khoa Hàng hải/Học viện Hải quân