(Canhsatbien.vn) - 

Trong những năm gần đây, tình hình an ninh, trật tự trên các vùng biển của nước ta đứng trước nhiều thách thức mới. Các hoạt động vi phạm pháp luật như buôn lậu, xâm phạm chủ quyền, khai thác hải sản trái phép, vận chuyển hàng cấm… không chỉ diễn ra ngày càng tinh vi, có tổ chức mà còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, khó kiểm soát. Trước thực trạng đó, yêu cầu nâng cao năng lực tuần tra, giám sát và xử lý vi phạm trên biển đối với Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, nhằm bảo đảm vững chắc chủ quyền, an ninh, trật tự, an toàn trên biển.

Cảnh sát biển Việt Nam huấn luyện UAV. Ảnh: ĐỨC TĨNH

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đang tạo ra những bước tiến vượt bậc về khoa học - công nghệ, việc ứng dụng các thành tựu công nghệ tiên tiến vào lĩnh vực quốc phòng - an ninh là xu hướng tất yếu và là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động nghiệp vụ. Trong đó, thiết bị bay không người lái (UAV - Unmanned Aerial Vehicle) nổi lên như một công cụ hỗ trợ đắc lực trong công tác tuần tra, giám sát trên biển nhờ khả năng cơ động cao, phạm vi hoạt động rộng và khả năng truyền tải dữ liệu theo thời gian thực. Việc nghiên cứu, ứng dụng UAV vào hoạt động của Lực lượng Cảnh sát biển không chỉ góp phần hiện đại hóa phương thức quản lý, giám sát vùng biển mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới, thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

UAV trong tuần tra, kiểm soát trên biển của Lực lượng Cảnh sát biển

Thiết bị bay không người lái là phương tiện hiện đại với đặc điểm nhỏ gọn, cơ động cao, có khả năng hoạt động hiệu quả trong nhiều điều kiện thời tiết và địa hình phức tạp. Một trong những ưu điểm nổi bật của UAV là khả năng giám sát diện rộng, có thể bao quát khu vực hàng trăm km3 và hỗ trợ phát hiện mục tiêu từ xa trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, việc sử dụng UAV giúp tiết kiệm đáng kể chi phí so với các phương tiện truyền thống như tàu biển hay trực thăng do chi phí vận hành thấp hơn. UAV cũng góp phần đảm bảo an toàn cho con người, đặc biệt là cán bộ, chiến sĩ khi thực hiện nhiệm vụ ở các vùng biển xa, điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc khu vực nhạy cảm. Ngoài ra, thiết bị này còn tích hợp nhiều công nghệ hiện đại như camera quang học, hồng ngoại và radar cỡ nhỏ, cho phép ghi hình, thu thập và truyền dữ liệu về trung tâm chỉ huy trong thời gian thực, hỗ trợ hiệu quả cho công tác giám sát và ra quyết định.

Thiếu tướng Lê Đình Cường - Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Cảnh sát biển kiểm tra công tác huấn luyện UAV của Cảnh sát biển Việt Nam. Ảnh: ĐỨC TĨNH

Lực lượng Cảnh sát biển có thể ứng dụng thiết bị bay không người lái vào nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và kiểm soát vùng biển. Trước hết, UAV giúp phát hiện và theo dõi tàu thuyền vi phạm khi thực hiện quan sát ở những khu vực biển rộng lớn, qua đó phát hiện kịp thời các tàu lạ, tàu đánh bắt trái phép hoặc tàu có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Đồng thời, UAV rất phù hợp để giám sát những vùng biển trọng điểm, nhạy cảm như giàn khoan, đảo chìm hay khu vực chồng lấn nhờ khả năng bay tĩnh tại chỗ và ghi hình liên tục. Trong công tác tìm kiếm, cứu nạn, UAV phát huy vai trò đặc biệt quan trọng khi có thể nhanh chóng tiếp cận khu vực tàu bị nạn trong điều kiện thời tiết xấu, truyền tải hình ảnh phục vụ chỉ huy và tổ chức cứu hộ, cứu nạn một cách hiệu quả. Ngoài ra, các dữ liệu hình ảnh và video thu được từ UAV còn đóng vai trò là chứng cứ pháp lý rõ ràng, hỗ trợ công tác điều tra và xử lý vi phạm theo đúng quy định pháp luật.

Hiện nay, một số đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam đã bước đầu tiếp cận và thử nghiệm UAV trong công tác tuần tra, giám sát trên biển. Tuy bước đầu cho thấy nhiều tiềm năng, nhưng quá trình triển khai thực tế vẫn còn gặp không ít khó khăn. Trước hết, Lực lượng vẫn thiếu trang bị UAV chuyên dụng có khả năng hoạt động hiệu quả trong môi trường biển, nơi thường xuyên có gió mạnh, độ ẩm cao và nước mặn ăn mòn. Bên cạnh đó, công tác bảo trì, bảo dưỡng và vận hành UAV ngoài khơi còn gặp nhiều trở ngại do điều kiện kỹ thuật chưa đảm bảo và hạ tầng hỗ trợ còn hạn chế. Ngoài ra, Lực lượng Cảnh sát biển hiện chưa xây dựng được một hệ thống quy chuẩn, quy chế sử dụng UAV thống nhất, dẫn đến thiếu sự đồng bộ trong triển khai giữa các đơn vị. Đặc biệt, nguồn nhân lực có chuyên môn và kỹ năng vận hành UAV vẫn còn rất hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu khai thác công nghệ hiện đại một cách hiệu quả và bền vững.

Giải pháp ứng dụng UAV trong tuần tra, kiểm soát biển đối với Lực lượng Cảnh sát biển

Để phát huy hiệu quả của UAV trong nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát biển, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp thiết thực. Trước hết, cần đầu tư trang bị UAV hiện đại, có khả năng hoạt động ổn định trong môi trường biển với đặc thù khí hậu khắc nghiệt, độ ẩm cao và tác động ăn mòn của muối biển. Tiếp theo, việc tổ chức huấn luyện và đào tạo chuyên sâu cho cán bộ trực tiếp khai thác UAV là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm khả năng làm chủ thiết bị và vận hành hiệu quả trong thực tế. Song song với đó, cần xây dựng khung pháp lý đầy đủ cùng quy trình chuẩn trong việc sử dụng UAV phục vụ các nhiệm vụ quân sự và an ninh biển, tạo hành lang pháp lý rõ ràng và thống nhất cho toàn Lực lượng. Cuối cùng, việc tăng cường phối hợp với các lực lượng liên quan như Hải quân, Bộ đội Biên phòng, Kiểm ngư trong chia sẻ dữ liệu và thông tin từ UAV sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm soát vùng biển cũng như bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia trên biển.

Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái trong công tác tuần tra, kiểm soát trên biển không chỉ phản ánh xu thế phát triển công nghệ quốc phòng hiện đại trên thế giới mà còn là một yêu cầu cấp thiết đối với lực lượng thực thi pháp luật trên biển của Việt Nam. Trước những thách thức ngày càng gia tăng liên quan đến an ninh, an toàn và chủ quyền biển đảo, việc tích hợp UAV vào hoạt động nghiệp vụ sẽ góp phần nâng cao năng lực giám sát, phát hiện và xử lý tình huống nhanh chóng, hiệu quả hơn, đặc biệt trong điều kiện thời tiết phức tạp và tại những khu vực xa bờ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa việc ứng dụng UAV một cách hiệu quả, Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam cần xây dựng lộ trình hiện đại hóa trang bị phù hợp với điều kiện thực tiễn; đồng thời, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, kỹ thuật viên có khả năng làm chủ công nghệ hiện đại này. Việc đẩy mạnh nghiên cứu, thử nghiệm, nội địa hóa thiết bị UAV chuyên dụng cho môi trường biển sẽ là nền tảng quan trọng để Cảnh sát biển Việt Nam từng bước nâng cao tính tự chủ về công nghệ và kỹ thuật.

Thượng tá, ThS. TRẦN VĂN ĐỨC

Khoa Cảnh sát biển/Học viện Hải quân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đặng Đồng Tiến, (2024), Xu hướng sử dụng máy bay không người lái trong các cuộc xung đột quân sự gần đây, Tạp chí Quốc phòng Toàn dân.
2. Đỗ Trọng Tuấn, (2025), Giải pháp UAV kết hợp AI giúp tìm kiếm, cứu nạn hiệu quả hơn ở địa hình phức tạp, khắc phục hạn chế của phương tiện truyền thống, Tạp chí Điện tử và Ứng dụng.
3. United Nations Office on Drugs and Crime, (2021), Guidelines on the use of drones in maritime law enforcement. UNODC Publications.