(Canhsatbien.vn) - 

Từ xu thế phát triển chung của thế giới, trong mọi lĩnh vực vai trò then chốt của khoa học công nghệ ngày càng được khẳng định và được các quốc gia quan tâm đầu tư phát triển, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh. Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định: “Tiếp tục thực hiện nhất quán chủ trương khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại,...”. Thực hiện chủ trương đó mọi ngành trong mọi lĩnh vực đều quan tâm đầu tư nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ ứng dụng trong lĩnh vực chuyên ngành của mình.

Giờ học chuyên ngành ở Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ Cảnh sát biển.

Công cuộc chuyển đổi số đang phát triển, cho phép kết hợp các công nghệ với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học. Trong đó những yếu tố cốt lõi của Kỹ thuật số sẽ là: Trí tuệ nhân tạo - artificial intellegence (AI hay machine intelligent), Vạn vật kết nối - Internet of Things (IoT) và dữ liệu lớn (Big Data). Một trong những lĩnh vực công nghệ mới phát triển trên nền tảng công nghệ số dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, đầy tiềm năng ứng dụng cũng đang được quan tâm; đó là Công nghệ Mô phỏng (CNMP), Thực tại ảo (TTA).

Đào tạo, huấn luyện là hoạt động thường xuyên của các đơn vị Quân đội để nâng cao khả năng sẵn sàng và hiệu quả chiến đấu, việc đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học và từng bước ứng dụng vào công tác đào tạo huấn luyện nhất là huấn luyện chiến đấu là xu thế tất yếu và nhiệm vụ quan trọng của các đơn vị trong toàn quân. Với nhiệm vụ đó trong những năm qua, nhiều cơ sở nghiên cứu và đơn vị trong toàn quân đã đầu tư nguồn lực nghiên cứu, phát triển công nghệ nhằm tạo bước nhảy vọt trong ứng dụng phục vụ phát triển kinh tế, sản xuất và quốc phòng - an ninh. Trong đó với nhiệm vụ huấn luyện, đào tạo nổi lên sự ưu việt trong khả năng ứng dụng và các minh chứng ban đầu của công nghệ mô phỏng, thực tại ảo trong cải tiến phương pháp và góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác huấn luyện đặc biệt là huấn luyện quốc phòng - an ninh.

Mô phỏng là làm giả hay bắt chước hoạt động của một quá trình thực tế hoặc một hệ thống theo thời gian, đó có thể là một hệ thống vật lý hay trừu tượng. Thực tại ảo (virtual reality, viết tắt là VR) là thuật ngữ miêu tả một môi trường mô phỏng bằng máy tính, và các phương tiện hiển thị. Đa phần các môi trường thực tại ảo chủ yếu là hình ảnh hiển thị trên màn hình máy tính hay thông qua các phương tiện hiển thị đặc biệt là hiển thị ba chiều (kính 3D). Ngoài ra cũng có thể có thêm các yếu tố tác động đến giác quan khác như âm thanh hay xúc giác, khứu giác (mùi,…), tạo ra môi trường ảo, giống thực tế.

Như vậy có thể hiểu Thực tại ảo là một hệ thống giao diện cấp cao giữa người sử dụng và hệ thống máy tính. Hệ thống này mô phỏng các sự vật và hiện tượng theo thời gian thực có tương tác với người sử dụng qua tổng hợp các giác quan. Đó là ngũ giác gồm: thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác, vị giác. Bản chất VR là một hệ thống tương tác người máy nó có các đặc tính chính là: Tương tác (Interactive), đắm chìm (Immersion) và trong các ứng dụng liên quan đến việc giải quyết các yêu cầu thực tế trong kỹ thuật, y học, quân sự,… khi thiết kế các ứng dụng này khả năng tưởng tượng của con người giữ một vai trò quan trọng, đó chính là đặc tính thứ ba: tưởng tượng (Imagination).

Khái niệm thực tại ảo rất gần với các sản phẩm mô phỏng ứng dụng trong huấn luyện đặc biệt trong các huấn luyện quân sự. Trên thực tế ngày nay tại các nước phát triển, công nghệ mô phỏng, VR được ứng dụng trong mọi lĩnh vực: Khoa học kỹ thuật, kiến trúc, quân sự, giải trí, du lịch, địa ốc,... và đáp ứng các nhu cầu trong: Nghiên cứu, giáo dục, thương mại, dịch vụ. y học, du lịch đang là các lĩnh vực ứng dụng truyền thống của VR. Bên cạnh đó công nghệ mô phỏng, VR có tiềm năng ứng dụng rộng rãi, đặc biệt trong lĩnh vực quân sự nó tạo ra các chiến trường ảo, mô phỏng lại các trận chiến cũng như tạo ra chiến trường với các nguồn lực ảo để huấn luyện kỹ, chiến thuật.

Trên thực tế công nghệ mô phỏng, thực tại ảo đã và đang được phát triển ứng dụng từng bước trong giảng dạy lý thuyết, trong huấn luyện thực hành để góp phần đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng huấn luyện, đặc biệt là huấn luyện chiến đấu luôn là nhiệm vụ đặt ra cho các đơn vị lực lượng vũ trang. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng huấn luyện: từ chương trình, chất lượng đội ngũ giáo viên, phương pháp tổ chức đến các điều kiện vật chất đảm bảo cho huấn luyện. Tác động tích cực đến mỗi yếu tố đó sẽ làm thay đổi và cải thiện được hiệu quả huấn luyện. Ngoài yếu tố về con người và chương trình, huấn luyện quân sự chịu tác động lớn từ các điều kiện về: thao trường, vũ khí trang bị, nguồn lực tham gia cũng như cơ sở vật chất bảo đảm khác cho hoạt động huấn luyện. Trong khi đó thực trạng hiện nay là: thao trường huấn luyện hạn chế, cơ sở vật chất đảm bảo cho huấn luyện chưa đáp ứng được yêu cầu, trong điều kiện thời bình, việc sử dụng các loại vũ khí, nhất là vũ khí có điều khiển, vũ khí hủy diệt lớn, hay huấn luyện nghiệp vụ đảm bảo an ninh trong cộng đồng dân sinh, đặc biệt trong xu thế gia tăng cả về hình thức đến mức độ liều lĩnh, tinh vi của các đối tượng tội phạm là rất khó khăn, thậm chí có thời điểm không thể thực hiện được. Yêu cầu huấn luyện để nắm vững tính năng kỹ thuật, nghiệp vụ và hình thành được cách phòng tránh, đánh trả, xử lý các tình huống phức tạp còn là nhiệm vụ nặng nề hơn cho công tác huấn luyện.

Để khắc phục khó khăn, đáp ứng yêu cầu thực tế về chất lượng huấn luyện, ứng dụng khoa học công nghệ đặc biệt là công nghệ mô phỏng là một trong những biện pháp thích hợp và cũng là xu hướng phát triển ứng dụng của nhiều quốc gia. Nhu cầu tạo ra một môi trường công nghệ có khả năng thể hiện tốt các tình huống, phương án tác chiến và diễn biến chiến trường xây dựng trên môi trường ảo, khắc phục các khó khăn trong tổ chức huấn luyện là rất lớn. Mô phỏng (TTA) là giải pháp hữu hiệu cho nhu cầu này, thực sự là “lối thoát” để vượt qua các khó khăn trong tổ chức huấn luyện chiến đấu.

Trong lĩnh vực quân sự, một trong những nội dung huấn luyện rất đặc trưng và yêu cầu công tác đảm bảo phức tạp, tốn kém đó là huấn luyện làm chủ trang thiết bị kỹ thuật đặc biệt là vũ khí. Các công trình nghiên cứu gần đây như: Giải pháp huấn luyện kỹ thuật bắn và kỹ năng bắn nâng cao các chủng loại vũ khí, đang được sự hỗ trợ thiết thực và hiệu quả của công nghệ mô phỏng. Đó là giải pháp mô phỏng huấn luyện bắn súng bộ binh cho các loại súng: từ súng ngắn K54, tiểu liên AK, trung liên RPK, RPD, hỏa lực B40, B41 và là mô phỏng huấn luyện súng máy phòng không 12,7mm,..., một trong những loại súng mà công tác bảo đảm huấn luyện đòi hỏi công tác bảo đảm tốn kém và nhiều hạn chế với phương pháp huấn luyện truyền thống. Với công nghệ mô phỏng, kỹ thuật kiểm soát tương tác thực ảo và công nghệ, kỹ xảo 3D đã tạo ra một giải pháp huấn luyện kỹ thuật bắn, từng bước được ứng dụng hiệu quả trong huấn luyện kỹ thuật bắn.

Với những kết quả đã nghiên cứu thành công này hoàn toàn có thể tiếp tục phát triển cho các chủng loại súng, pháo được trang bị hiện nay trên các tàu của Lực lượng Cảnh sát biển như súng 14,5mm, pháo 23mm, 25mm.

Năm 2023, Bộ môn Vũ khí/Khoa Tàu thuyền đã nghiên cứu và đưa vào giảng dạy đề tài: “Nghiên cứu, thiết kế và mô phỏng 3D nguyên lý hoạt động khi nạp và bắn viên đạn đầu pháo 23mm”. Ngoài ra Khoa cũng đã biên soạn được 2 đầu tài liệu: hướng dẫn sử dụng thông tin tín hiệu trên tàu Cảnh sát biển; Tập bài Quy tắc tránh va cho tàu Cảnh sát biển phần nào đáp ứng tài liệu đào tạo nhân viên chuyên môn kỹ thuật.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ mô phỏng trong tổ chức huấn luyện quân sự nói chung và kỹ thuật bắn nói riêng đã tạo ra môi trường huấn luyện hiệu quả: vừa thuận tiện về thao trường (ảo 3D), tiết kiệm kinh phí bảo đảm, an toàn và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường xã hội và tự nhiên, vì vậy đây đang là xu thế tất yếu cần đầu tư nghiên cứu và phát triển các ứng dụng nhất là trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh.

Trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng phẩm chất, năng lực của đội ngũ giảng viên, Đảng ủy, Ban Giám đốc Trung tâm thường xuyên lãnh đạo, chỉ đạo kiện toàn đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, chất lượng theo quy định. Trung tâm đã giải quyết tốt về số lượng cán bộ, giảng viên; khắc phục tình trạng thiếu giảng viên thông qua việc đề nghị cấp trên điều động cán bộ ở các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển về Trung tâm công tác. Trung tâm tuyển chọn số học viên tốt nghiệp loại khá, giỏi và sinh viên tốt nghiệp các trường ngoài Quân đội, đủ tiêu chuẩn về phẩm chất, năng lực, sức khoẻ, có nguyện vọng công tác tại Trung tâm để bồi dưỡng tạo nguồn giảng viên, đáp ứng yêu cầu trước mắt và lâu dài.

Đảng ủy, Ban Giám đốc Trung tâm thường xuyên quan tâm, chăm lo, tạo điều kiện cho đội ngũ giảng viên phát triển, cống hiến, xây dựng Trung tâm theo mô hình “nhà trường thông minh”. Trung tâm đã và đang đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, bổ sung phương tiện, thiết bị hỗ trợ giảng dạy hiện đại; nâng cấp hệ thống thông tin tích hợp trên nền tảng ứng dụng web để nâng cao tính linh hoạt trong sử dụng và thuận tiện cho việc quản lý giáo dục - đào tạo, điều hành huấn luyện, đánh giá kết quả học tập; từng bước xây dựng phòng học chuyên dụng, phòng thí nghiệm thông minh,... Trung tâm bảo đảm, củng cố, nâng cấp nơi ăn, nghỉ, học tập, công tác, thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội,… tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ giảng viên an tâm công tác, cống hiến.

Để nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học đáp ứng yêu cầu đào tạo, huấn luyện trong tình hình mới, đội ngũ giảng viên của Trung tâm cũng phải được nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu. Trung tâm chủ trương hỗ trợ kinh phí, khuyến khích tự học, tự đào tạo, đồng thời mở rộng đào tạo liên thông, liên kết với các trường trong và ngoài Quân đội, các trường ngoài nước. Hằng năm, Trung tâm đề nghị Bộ Tư lệnh điều động giảng viên đi thực tế ở các đơn vị nhằm tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.

Đảng ủy, Ban Giám đốc Trung tâm thường xuyên quan tâm xây dựng đội ngũ giảng viên theo hướng “chuẩn hóa - trẻ hóa” bảo đảm có sự kế thừa, phát triển và kết hợp hài hoà giữa độ tuổi - kiến thức - kinh nghiệm, giữa các thế hệ giảng viên, đáp ứng yêu cầu trước mắt cũng như bảo đảm sự phát triển đội ngũ giảng viên bền vững, lâu dài. Trung tâm đã liên kết với nhiều cơ sở đào tạo như: Đại học Bách khoa Hà Nội, Học viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện Chính trị, Học viện Hải quân,… Đây là điều kiện, cơ hội tốt để các giảng viên giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, nâng cao trình độ.

Qua đó, giảng viên đã cập nhật nhiều kiến thức, công nghệ mới phục vụ giảng dạy; thực hiện hội nhập sâu, rộng để tranh thủ kiến thức, công nghệ đào tạo, kinh nghiệm quản lý, xây dựng, phát triển đội ngũ giảng viên.

Đảng ủy, Ban Giám đốc Trung tâm thực hiện tốt công tác cán bộ; đánh giá đúng trình độ, khả năng, sở trường cán bộ, giảng viên để bố trí phù hợp, đúng tiêu chuẩn, đúng người, đúng việc; tạo điều kiện thuận lợi để cán bộ hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao. Việc bố trí, sử dụng giảng viên đảm bảo ổn định, kế thừa, phát triển; kết hợp giữa giảng viên trẻ với giảng viên lớn tuổi để bổ sung cho nhau về kiến thức, năng lực cũng như kinh nghiệm thực tế, phát huy những phẩm chất tốt đẹp của các thế hệ giảng viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo.

Thời gian tới, để nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, đơn vị xác định sẽ tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp, đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên đối với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; tiếp tục đổi mới quy trình, chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, đào tạo gắn với nhiệm vụ nghiên cứu khoa học; thường xuyên kiện toàn, phát triển đội ngũ giảng viên, cán bộ nghiên cứu khoa học đẩy mạnh công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng đội ngũ cán bộ giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Đồng thời, không ngừng nâng cao trình độ học vấn, khả năng tư duy nghiên cứu khoa học, tay nghề sư phạm và kinh nghiệm thực tiễn; tích cực đổi mới phương pháp dạy học, nghiên cứu khoa học nhằm khơi dậy, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, khả năng tự học, tự rèn và năng lực hoạt động thực tiễn cho đội ngũ giảng viên, cán bộ nghiên cứu, học viên để đáp ứng yêu cầu xây dựng Lực lượng Cảnh sát biển cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại./.

Trung tá, KS. NGUYỄN MẠNH THẮNG

Khoa Tàu thuyền/Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ Cảnh sát biển