(Canhsatbien.vn) - 

Luật Vận tải Quốc phòng của Trung Quốc được thông qua tháng 9/2016 xác định trách nhiệm của các doanh nghiệp vận tải dân sự của nước này ở nước ngoài hoặc tham gia vận tải đường biển quốc tế ở nước ngoài, buộc họ phải chịu trách nhiệm cung cấp hỗ trợ vận tải quốc phòng nhanh chóng, đường dài và quy mô lớn. Điều này đã tạo hành lang pháp lý cho phép Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) sử dụng các tàu vận tải dân sự hỗ trợ thực hiện các hoạt động quân sự, quốc phòng của quốc gia. Theo đó, các công ty vận tải dân sự vừa và lớn của Trung Quốc được tổ chức thành các đơn vị hỗ trợ triển khai chiến lược.

Các tàu cá dân binh Trung Quốc neo đậu trên Biển Đông.

Ảnh: thanhnien.vn

Các đơn vị này do các doanh nghiệp vận tải dân sự quản lý trực tiếp, dưới sự chỉ đạo của Cơ quan Vận tải sẵn sàng chiến đấu cấp quốc gia và cấp tỉnh. Cơ quan cấp quốc gia chịu trách nhiệm soạn thảo các hướng dẫn, chính sách, kế hoạch huy động các nguồn lực vận tải dân sự, ban hành tất cả các tiêu chuẩn về động viên quốc phòng đồng thời chịu sự giám sát từ Cục Vận tải và Triển khai lực lượng của Bộ Bảo đảm hậu cần Quân ủy Trung ương. Cơ quan cấp tỉnh đóng vai trò kết nối giữa PLA với các công ty tư nhân, đảm bảo các nguồn lực vận tải dân sự luôn sẵn sàng đáp ứng các nhu cầu vận tải của PLA, bảo đảm kinh phí cho công tác động viên vận tải và chịu trách nhiệm tổng hợp, báo cáo tình hình các nguồn lực vận tải dân sự hiện có để huy động cho Quân đội.

Các doanh nghiệp tàu vận tải dân sự cam kết cung cấp dịch vụ vận tải cho các lực lượng của PLA được tổ chức theo 3 cấp (từ cấp lớn nhất đến nhỏ nhất) là: Zongdui, Dadui và Zhongdui. Tuy nhiên, thành phần và quy mô chính xác của các đơn vị này ở mỗi cấp không rõ ràng. Cuối năm 2012, Hải quân PLA (PLAN) thành lập “Các đội tàu hỗ trợ triển khai chiến lược” gồm: Tàu RO-RO, tàu container, tàu chở hàng rời, tàu chở chất lỏng, tàu cần cẩu phụ trợ, tàu sà lan và tàu bán chìm. Nhóm các tàu này được tổ chức thành nhiều “Đội tàu vận tải Dadui” để hỗ trợ vận chuyển binh lính, vật chất, trang, thiết bị và nhiên liệu,... Cụ thể:

Tàu RO-RO: Các chuyên gia quân sự của PLA nhận định Trung Quốc hiện có 63 tàu RO-RO dân sự phù hợp Quân đội có thể huy động sử dụng, với tổng khả năng vận chuyển 140.000 tấn. Nhiều công ty vận tải dân sự tàu RO-RO của Trung Quốc đã được PLA tích hợp vào các đội tàu hỗ trợ triển khai chiến lược để nâng cao khả năng triển khai nhanh chóng, số lượng lớn lực lượng lục quân được cơ giới hóa của PLA. Trong đó, Tập đoàn phà Bột Hải vận hành 11 tàu RO-RO ở Vịnh Bột Hải, tổ chức thành “Đội tàu vận tải Dadui số 8”. Đội tàu này có thể chở các xe tăng chiến đấu chủ lực Type-96, Type-99 hoặc các phương tiện chiến đấu bộ binh như ZBL-09. Tại miền Nam Trung Quốc, các tàu RO-RO thuộc sở hữu của Công ty TNHH Vận tải eo biển Hải Nam chạy các tuyến giữa các cảng ở Quảng Đông và Quảng Tây đến tỉnh Hải Nam được tích hợp vào “Đội tàu vận tải Dadui số 9”. Công ty TNHH vận tải tàu RO-RO (CSC), một công ty con của Tập đoàn Thương mại Trung Quốc chuyên vận chuyển phương tiện và hậu cần bằng tàu RORO có trụ sở tại Thâm Quyến, được tổ chức thành “Đội tàu vận tải Dadui số 5”. CSC điều hành một đội 25 tàu chở xe ô tô và hệ thống các kho trung chuyển lớn trên cả nước. Đơn vị này đã tổ chức thực hiện 8 nhiệm vụ vận tải cho PLA vào năm 2016. Tháng 3/2017, CSC tham gia cuộc tập trận “Triển khai lực lượng khẩn cấp trên biển” với sự có mặt của tàu Trường Đạt Long, tàu chở ô tô có tải trọng 20.000 tấn. Trong cuộc tập trận, các container quân sự với hệ thống nhà bếp dã chiến, khu vực vệ sinh và tắm giặt được triển khai ngay trên boong tàu đã cải thiện đáng kể khả năng bảo đảm sinh hoạt dài ngày cho bộ đội trên biển.

Tàu container: Việc cung cấp các container được tăng cường và sửa đổi cho phù hợp với các trang thiết bị quân sự hạng nặng và quá khổ có thể thực hiện được bởi Tập đoàn container Hàng hải Quốc tế Trung Quốc (từ lâu đã là nhà sản xuất container vận chuyển lớn nhất thế giới). Công ty TNHH Vận tải Thượng Hải, thuộc sở hữu của Sinotrans và CSC hiện đang cung cấp các dịch vụ vận chuyển container cho PLA. Tháng 11/2018, công ty tham gia diễn tập dưới sự chỉ đạo của Trung tâm điều độ Giao thông và Triển khai lực lượng thuộc Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Đông. Tháng 11/2019, Viện Nghiên cứu Hải quân của PLAN phát triển mô hình tàu container cho phép tiếp tế hàng khô cùng với thử nghiệm hệ thống modul căng chạy bằng điện (UNREP) lắp đặt trên boong trước tàu container của Sinotrans và CSC. Trong cuộc thử nghiệm, tàu container Phúc Châu đã vận chuyển container vật tư tới cho tàu khinh hạm Linyi Type 054 A và tàu tiếp tế Dongpinghu Type 903.

Tàu chở nhiên liệu: Các tàu chở nhiên liệu dân sự của Trung Quốc đang được chế tạo để hỗ trợ triển khai sức mạnh quân sự ở tầm xa hơn. Năm 2014, sau khi ký thỏa thuận với Cơ quan vận tải Sẵn sàng chiến đấu của địa phương và Văn phòng đại diện Quân sự các vấn đề về hàng hải của cảng Ninh Ba, Công ty TNHH Vận tải biển Ninh Ba triển khai đóng các tàu chở nhiên liệu thiết kế theo tiêu chuẩn quân sự. Tháng 10/2014, Tập đoàn Tàu vận tải biển Trung Quốc đã sử dụng tàu chở dầu Huanchuan để tiếp nhiên liệu cho tàu khu trục tên lửa dẫn đường Putian thuộc Hạm đội Biển Đông ở biển Hoa Đông. Tháng 9/2016, Công ty Vận tải biển Chiết Giang đã sử dụng tàu chở nhiên liệu Ruiyuan-5 tiến hành huấn luyện tiếp nhiên liệu cho các tàu của PLAN.

Tàu bán chìm: PLA tập trung phát triển khả năng sử dụng các tàu bán chìm dân sự theo cách tương tự như các tàu đốc chuyển quân viễn chinh của Quân đội Mỹ. Trong số 34 tàu bán chìm có boong hở cỡ lớn được đóng trong vòng 25 năm qua, có tới 27 chiếc đang được các công ty của Trung Quốc vận hành. Riêng Công ty TNHH Vận tải chuyên dụng COSCO vận hành 8 tàu. Hạ thủy năm 2016, chiếc lớn nhất có khả năng chở được 98.000 tấn. Công ty TNHH Công nghiệp nặng Zhenhua có 7 đội tàu với khả năng chở từ 30.000 - 50.000 tấn. Tàu bán chìm mới nhất của Công ty Zhenhua-33, cũng là tàu lưỡng dụng bán chìm dân sự - quân sự đầu tiên của Trung Quốc, được thiết kế đầy đủ theo các tiêu chuẩn quân sự, nhằm thực hiện chức năng “hỗ trợ trung gian” như: Có khoang chứa đạn dược, hệ thống kết nối và các đường ống dẫn cho các thùng chứa nhiên liệu của máy bay trực thăng vũ trang. Hoạt động dưới sự chỉ đạo và giám sát của Trung tâm Bảo đảm hậu cần - kỹ thuật Vô Tích, Zhenhua-33 có thể cung cấp nơi neo đậu, khả năng sửa chữa và trục vớt tàu khẩn cấp. Chuyên gia quân sự của PLA khẳng định các tàu như Zhenhua-33 sẽ tăng gấp bội khả năng triển khai Lực lượng Thủy quân lục chiến của PLAN trên biển.

Bên cạnh những kết quả đã đạt được, quá trình triển khai huy động tàu thuyền dân sự thực hiện các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng của PLA hiện nay cũng cho thấy một số khó khăn, vướng mắc như sau:

Một là, các vấn đề về tiêu chuẩn, giá thành: Năm 2015, tiêu chuẩn kỹ thuật cho đóng mới tàu dân sự được phê chuẩn đã cung cấp hướng dẫn quan trọng cho các đội thương thuyền đang phát triển của Trung Quốc để sẵn sàng hỗ trợ PLA thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, một số lượng lớn các tàu được đóng trước năm 2015 (thời điểm trước khi ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật cho các tàu thương mại để thực thi các yêu cầu quốc phòng), sẽ cần phải có sự “điều chỉnh lớn”. Trong một báo cáo tháng 12/2019 về “Vận tải dân sự trong việc triển khai sức mạnh của PLA” cho biết, trong số 200.000 tàu dân sự ở Trung Quốc, có không đến 2.000 tàu phù hợp cho việc động viên trực tiếp,... Thêm vào đó, việc đóng mới hoặc sửa chữa, cải tiến tàu vận tải dân sự theo tiêu chuẩn quân sự vừa tốn kém vừa kéo dài thời gian bảo trì.

Hai là, khâu huấn luyện và đào tạo còn thiếu đồng bộ, hiệu quả chưa cao: Được giám sát bởi Cơ quan vận tải Sẵn sàng chiến đấu của địa phương, trách nhiệm huấn luyện các tàu vận tải dân sự được phân chia khác nhau giữa các cấp Zongdui, Dadui và Zhongdui. Zongdui xây dựng kế hoạch huấn luyện hàng năm cho các đơn vị cấp Dadui, tập trung vào huấn luyện cơ động đội hình đơn vị, chỉ huy, thông tin liên lạc và huấn luyện cứu sinh với các tàu của PLAN. Dadui là cấp tổ chức và thực hiện các kế hoạch, kết hợp các hoạt động vận chuyển thường xuyên với hỗ trợ cho các cuộc tập trận lớn của PLA. Quá trình huấn luyện, đào tạo như vậy thực hiện 1 - 2 lần/năm. Zhongdui thực hiện kế hoạch huấn luyện, đào tạo bằng cách cử nhân viên và phân bổ trang thiết bị, vật tư để tham gia các hoạt động huấn luyện và thực hiện tự đánh giá. Tuy nhiên, qua khảo sát cho thấy nhiều doanh nghiệp vận tải dân sự không hào hứng trong việc chi tiền, các nguồn lực và thời gian cho việc huấn luyện, đào tạo trong thời bình. Mặt khác, việc huấn luyện chủ yếu do các doanh nghiệp vận tải dân sự tự tiến hành nên cách tiếp cận huấn luyện còn qua loa, không sát với thực tế chiến đấu,...

Ba là, nguy cơ lộ, lọt thông tin, bí mật quân sự, quốc phòng cao: Điều 9, Luật Vận tải Quốc phòng quy định tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ bảo đảm bí mật Nhà nước, bí mật kinh tế biết được trong suốt quá trình tiến hành các hoạt động vận tải quân sự của quốc gia. Tuy vậy, điều này không phải lúc nào cũng được quán triệt và chấp hành triệt để. Trong các cuộc xung đột hoặc khủng hoảng an ninh, việc sử dụng các tàu vận tải dân sự nếu không đảm bảo yếu tố bí mật có thể khiến đối phương dễ dàng theo dõi các hoạt động của PLA hơn.

Bốn là, các vấn đề nội tại của PLA chưa được giải quyết triệt để: Từ năm 2015, PLA đã trải qua những lần cải tổ lớn về tổ chức. Quá trình này vẫn chưa hoàn thành do đó tạo ra những bất ổn về mặt tổ chức cho các lực lượng hỗ trợ triển khai chiến lược. Việc chỉ huy và điều hành lực lượng các tàu vận tải dân sự hiện nay cũng chưa được phân cấp rõ ràng. Lực lượng này có thể chịu sự kiểm soát của các đơn vị tác chiến trong mỗi Bộ Tư lệnh Chiến khu. Tuy nhiên, Lực lượng Chi viện hậu cần Liên quân chủng, một lực lượng độc lập, trực tiếp trực thuộc Quân ủy Trung ương cũng có quyền chỉ huy và kiểm soát đối với các lực lượng tàu vận tải dân sự. Sử dụng tàu vận tải dân sự giúp tăng cường khả năng hỗ trợ bảo đảm hậu cần - kỹ thuật cho các hoạt động tác chiến của liên quân, song sự phối hợp hạn chế giữa các dịch vụ bảo đảm, tính thiếu đồng bộ và thông tin liên lạc kém hiệu quả giữa cơ quan vận tải dân sự và cơ quan quân sự địa phương lại hạn chế việc phát huy các nguồn lực này một cách hiệu quả.

Hiện nay, Quân đội Trung Quốc nói riêng và quân đội các nước có biển nói chung ngày càng chú trọng đến việc huy động, trưng dụng, cải hoán tàu thuyền dân sự đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng của quốc gia mình. Vai trò, tác dụng của lực lượng tàu thuyền dân sự ngày càng trở nên quan trọng và không thể thiếu trong chiến tranh hiện đại. Qua nghiên cứu việc huy động tàu thuyền dân sự thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng của Trung Quốc cho thấy đây là một trong những cách làm hay cần được nghiên cứu, tham khảo, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế ở nước ta./.

Trung tá, ThS. ÂU ĐỨC THẮNG

Phòng Khoa học quân sự/Tổng cục Hậu cần

(*) Tài liệu tham khảo

1. https://www.uscc.gov/research/chinas-logisticscapabilities-expeditionary-operations
2. Conor M. Kennedy, China Maritime Report, No. 4: Civil Transport in PLA Power Projection, December 2019.
3. Kevin McCauley, China Maritime Report No. 22: Logistics Support for a Cross - Strait Invasion: The View from Beijing, July 2022.