Thực tập tốt nghiệp cuối khóa là một trong những nội dung huấn luyện quan trọng, nằm trong chương trình đào tạo sĩ quan cấp phân đội, được thực hiện cuối mỗi khóa học trước khi tiến hành thi tốt nghiệp quốc gia. Đây là một trong những nội dung cơ bản trong quy trình giáo dục - đào tạo tại Học viện Hải quân.

Sĩ quan chỉ huy tàu Cảnh sát biển. Ảnh: Đức Hạnh

Hoạt động thực tập cuối khóa là hình thức huấn luyện có tính tổng hợp cao, trên cơ sở hệ thống toàn bộ khối kiến thức đã học, tập trung vào kiến thức chuyên ngành, qua đó nâng cao trình độ lý luận, tổ chức chỉ huy và kỹ năng thực hành, xây dựng, rèn luyện bản lĩnh chỉ huy, tác phong công tác... làm cơ sở cho học viên thực hiện tốt chức trách nhiệm vụ được giao khi ra trường. Mục tiêu của mỗi đợt thực tập là tạo điều kiện cho học viên thực hành chức trách ban đầu của mình theo mục tiêu đào tạo. Qua đó, giúp học viên có điều kiện áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành, rèn luyện khả năng làm việc độc lập và làm việc nhóm, xây dựng năng lực tổ chức chỉ huy, năng lực quản lý để khi ra trường có thể thực hiện được ngay chức trách, nhiệm vụ ban đầu của sĩ quan ngành hoặc phó thuyền trưởng trên các tàu quân sự. Tuy nhiên, thực tiễn nhiều năm gần đây, mục tiêu trên hầu như chưa đạt được, đa số học viên sau khi ra trường về đơn vị chưa thực hiện ngay được chức trách ban đầu, gần như phải đào tạo lại. Thực trạng này phản ánh một phần chất lượng của quá trình thực tập tốt nghiệp cuối khóa tại đơn vị.

Đánh giá công tác thực tập cuối khóa của học viên Cảnh sát biển

Trong những năm qua, Học viện Hải quân đã phối hợp tốt với các đơn vị thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển để tổ chức cho các lớp học viên sĩ quan chuyên ngành Chỉ huy tàu Cảnh sát biển được về thực tập tại các đơn vị tàu thuộc Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3... Đó là những đơn tàu có lực lượng mạnh, trang bị hiện đại, thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau. Quá trình thực tập, các học viên được biên chế trên các tàu Cảnh sát biển, được cùng ăn, ở, tham gia học tập, sinh hoạt và thực hiện nhiệm vụ theo chức trách khác nhau, trong đó có những nhiệm vụ thực hiện trên biển. Đây là cơ hội hết sức thuận lợi, giúp học viện có điều kiện tiếp cận với các trang bị hiện đại, được học hỏi nhiều kinh nghiệm và được cùng tham gia thực hiện nhiều nhiệm vụ trong quá trình thực tập.

Với thời gian hơn 3 tháng, học viên có nhiệm vụ giải quyết các nội dung, chương trình thực tập do khoa chuyên ngành xây dựng; đồng thời thực hành chức trách ban đầu của mình theo mục tiêu đào tạo. Trong thời gian này, học viên có điều kiện vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành trên vũ khí, trang bị kỹ thuật của tàu; thực hành xây dựng kế hoạch đi biển, kế hoạch huấn luyện..., được huấn luyện các kỹ năng tổ chức, chỉ huy, quản lý để thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ ban đầu của người sĩ quan chỉ huy tàu Cảnh sát biển.

Đánh giá hiệu quả thực tập cuối khóa trong thời gian qua có thể thấy rằng, về cơ bản, học viên các lớp Cảnh sát biển đã hoàn thành nội dung chương trình thực tập; biết vận dụng kiến thức lý thuyết vào khai thác, vận hành vũ khí, trang bị kỹ thuật của tàu. Dưới sự hướng dẫn của cán bộ tàu, một số học viên được trực tiếp tham gia xây dựng kế hoạch huấn luyện, kế hoạch đi biển, kế hoạch tuần tra, kiểm tra, kiểm soát...; đã hình dung được chức trách, nhiệm vụ của sĩ quan chỉ huy tàu Cảnh sát biển trên từng cương vị công tác.

Ngoài ra, các học viên cũng được bổ sung các kiến thức cơ bản về nghiệp vụ, chức năng nhiệm vụ của Lực lượng Cảnh sát biển, các kinh nghiệm hoạt động thực tiễn... Từ đó học viên hình thành sự tự tin, bản lĩnh, tác phong chỉ huy, tác phong công tác... bước đầu định hình được chức trách nhiệm vụ của mình trên cương vị được giao sau khi ra trường.

Mặc dù vậy, xét một cách toàn diện, quá trình thực tập cuối khóa tại đơn vị những năm qua vẫn tồn tại những hạn chế nhất định. Sau mỗi đợt thực tập, hiệu quả đem lại chưa đáp ứng được kì vọng của những người làm công tác đào tạo. Có thể chỉ ra một số hạn chế sau đây:

Mặc dù hoàn thành nội dung chương trình thực tập đề ra, song kết quả không phản ánh đúng năng lực thực tế của các học viên, điều này được thể hiện khá rõ nét thông qua các kỳ thi tốt nghiệp: nhiều học viên chưa thể lập kế hoạch đi biển, hoặc chỉ giải quyết được một phần của kế hoạch; nội dung phần báo cáo kế hoạch không đúng trọng tâm, trọng điểm, nhiều thiếu sót; bản lĩnh, tác phong còn nhiều hạn chế.

Đa số học viên chưa nắm hết các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật có tại đơn vị, đặc biệt là các trang bị kỹ thuật thuộc ngành hàng hải; việc khai thác sử dụng một số trang thiết bị cơ bản của ngành còn chưa thành thạo, có nhiều sai sót.

Việc vận dụng lý thuyết vào thực hành còn nhiều bất cập, nhiều học viên thể hiện sự yếu kém khi tác nghiệp xác định vị trí tàu, tác nghiệp vận động, ghi nhật ký hàng hải; còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng khi giải các bài toán địa văn, thiên văn, lựa chọn mục tiêu trên hải đồ...

Hầu hết học viên chưa thể hiện được chức trách nhiệm vụ trong công tác tổ chức, chỉ huy, quản lý ngành; tác phong chỉ huy còn hạn chế, khả năng biểu đạt lúng túng, khẩu lệnh thiếu rõ ràng, dứt khoát...

Những hạn chế, yếu kém nêu trên phần lớn các học viên đều mắc phải, kể cả những học viên có học lực khá. Qua tìm hiểu, có thể lý giải cho thực trạng yếu kém đó từ một số nguyên nhân cơ bản sau:

Trước hết, đó là nhận thức của học viên đối với nhiệm vụ thực tập tốt nghiệp cuối khóa. Đa số có tâm lý trông đợi đến kỳ thực tập để “xả hơi” sau thời gian dài chịu nhiều áp lực tại nhà trường. Từ tâm lý đó nên nảy sinh biểu hiện chủ quan, lười học tập, lười nghiên cứu, không chịu khó học hỏi. Mặt khác, ở môi trường đơn vị, các chế độ, nền nếp cũng khác nhiều so với nhà trường, xa rời sự đôn đốc, nhắc nhở của cán bộ quản lý; cán bộ tàu thì chưa chấn chỉnh, uốn nắn kịp thời.

Chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và đơn vị trong công tác xây dựng nội dung, chương trình thực tập; có nhiều nội dung chưa phù hợp với trang thiết bị kỹ thuật có trong biên chế của đơn vị; một số nội dung có trong chương trình thực tập nhưng ở đơn vị không được áp dụng thường xuyên.

Công tác quản lý học viên của cán bộ tàu chưa chặt chẽ, chưa có sự quan tâm, kiểm tra, đốc thúc, giúp đỡ học viên thực hiện nội dung chương trình thực tập; nhiều cán bộ tàu chưa mạnh dạn giao cho học viên tham gia một số công việc quan trọng. Mặt khác, do tính đặc thù của nhiệm vụ nên nhiều học viên không được tham gia đi biển; việc đánh giá, cho điểm cuối kỳ chưa sát với thực tế.

Các trang thiết bị ngành hàng hải trên các tàu Cảnh sát biển đa số đều thuộc thế hệ mới, hiện đại, trong khi học viên chỉ được học trên các thiết bị thế hệ cũ. Một số tàu mới, hiện đại, công tác quản lý trang thiết bị khá chặt chẽ nên học viên khó tiếp cận, ít được khai thác sử dụng...

Một số giải pháp nâng cao chất lượng thực tập tốt nghiệp cuối khóa cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy tàu Cảnh sát biển

Từ những phân tích đánh giá trên, tác giả bài viết xin đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thực tập cho học viên trong thời gian tới:

Một là, trước mỗi đợt thực tập cần quán triệt và giao nhiệm vụ cho học viên một cách nghiêm túc, chặt chẽ. Đây là biện pháp rất quan trọng nhằm nâng cao nhận thức cho học viên về ý nghĩa, mục đích, yêu cầu, tầm quan trọng của chương trình thực tập cuối khóa; giúp học viên loại bỏ tư tưởng ra đơn vị để nghỉ ngơi, thư giãn đồng thời nhận thức được đây là khoảng thời gian quý báu giúp học viên có điều kiện tiếp cận trang bị, vũ khí thật; được vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành trên tàu; được huấn luyện các kỹ năng tổ chức, chỉ huy, quản lý để thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ sau khi ra trường... Những yếu tố đó có tác động sâu sắc đến kết quả thi tốt nghiệp cuối khóa cũng như hình thành tố chất chỉ huy sau này. Trách nhiệm này thuộc về các cán bộ quản lý tại nhà trường, tuy nhiên cũng cần sự chia sẻ của cán bộ đơn vị ngay khi tiếp nhận học viên xuống tàu.

Hai là, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa nhà trường và đơn vị trong xây dựng kế hoạch, nội dung thực tập; phối hợp trong công tác quản lý và hướng dẫn học viên trong suốt quá trình thực tập. Khoa chuyên ngành khi xây dựng nội dung chương trình thực tập cần có sự tham vấn của đơn vị, sao cho các vấn đề thực tập phù hợp với các trang, thiết bị kỹ thuật hiện có trong biên chế của đơn vị. Các nội dung học viên cần giải quyết phải gắn liền với nhiệm vụ cũng như hoạt động thường xuyên của các tàu. Có như vậy, học viên mới có nhiều điều kiện để học tập cái mới, trau dồi kiến thức đã học, đồng thời vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành giải quyết nhiệm vụ. Bên cạnh đó, cán bộ tàu phải là những người thầy vừa làm công tác quản lý, vừa là người thầy trực tiếp huấn luyện, hướng dẫn, giúp đỡ và kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện các nội dung thực tập.

Ba là, tạo điều kiện cho học viên được tham gia và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau trong quá trình thực tập. Các nội dung sát với kiến thức chuyên ngành như lập kế hoạch đi biển, tổ chức bảo quản - kiểm sửa, thao tác lau chùi vũ khí máy móc... nên mạnh dạn giao cho học viên tổ chức thực hiện dưới sự giám sát, hướng dẫn và kiểm tra của cán bộ tàu. Trong điều kiện cho phép, có thể cho học viên tham gia đi biển, tham gia các ca trực, tác nghiệp dẫn tàu, theo dõi vết đi... Đây là những kỹ năng nghề nghiệp cụ thể giúp học viên có điều kiện lý tưởng để vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành, đồng thời qua đó hình thành và phát triển tư duy, tác phong của người sĩ quan chỉ huy tàu.

Bốn là, cho phép học viên được tiếp cận, nghiên cứu, khai thác, sử dụng nhiều hơn các trang thiết bị ngành và một số máy móc thiết bị liên quan có ở trên tàu. Giải pháp này có ý nghĩa quan trọng giúp học viên có điều kiện học tập, nghiên cứu tiến tới làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật. Từ vấn đề nhỏ này nhưng có thể giúp học viên khẳng định được năng lực bản thân, tạo được sự tự tin cần thiết khi thực tập các nội dung có tính tổng hợp hơn trong chương trình. Ngoài ra, cùng với các nội dung khác, đây cũng là cơ sở để cán bộ đơn vị kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả quá trình thực tập tại đơn vị.

Năm là, tổ chức truyền thụ kinh nghiệm thực tiễn cho học viên. Thông qua hoạt động này, học viên có sự hiểu biết nhất định về thực tế hoạt động ở đơn vị, qua đó có sự liên hệ gắn bó giữa lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết và thực hành. Là học viên chuyên ngành chỉ huy tàu Cảnh sát biển cần có nhận thức cơ bản về chức năng nhiệm vụ, truyền thống đơn vị, khó khăn thách thức, kinh nghiệm chỉ huy, kinh nghiệm đi biển... giúp học viên xây dựng ý chí, lòng nhiệt huyết, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ thực tập cũng như ra trường phục vụ đơn vị sau này.

Thực tập tốt nghiệp cuối khóa là một hình thức huấn luyện mang tính tổng hợp, có nhiều nội dung phải thực hiện trong khoảng thời gian ngắn, đối tượng là học viên chuẩn bị ra trường. Để nâng cao chất lượng thực tập tốt nghiệp cuối khóa, cần có sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất giữa Học viện Hải quân với các Vùng Cảnh sát biển; đặc biệt vai trò của cán bộ các cấp ở đơn vị là yếu tố quyết định đến chất lượng, hiệu quả thực tập. Trên cơ sở đánh giá, phân tích các đợt thực tập những năm gần đây và tình hình thực tiễn qua các kì thi tốt nghiệp cuối khóa, những giải pháp nêu trên kỳ vọng sẽ đem lại hiệu quả cao hơn, đạt được mục tiêu, yêu cầu đề ra cho hình thức huấn luyện quan trọng này trong những năm tiếp theo.

Thượng tá, ThS. PHAN THANH THIÊM
Chủ nhiệm bộ môn Chiến thuật tàu Cảnh sát biển/Học viện Hải quân