(Canhsatbien.vn) - 

Xăng, dầu là mặt hàng đặc biệt quan trọng giữ vai trò chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế - xã hội và an ninh, quốc phòng của đất nước. Mặt hàng này được Nhà nước quản lý nguồn nhập khẩu, điều phối giá và dự trữ chiến lược. Cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép xăng, dầu trên khắp các địa bàn nói chung và trên biển nói riêng là một cuộc chiến đầy cam go, thử thách, đòi hỏi nhiều nỗ lực không ngừng nghỉ của các lực lượng chức năng và đặc biệt là sự chung sức, đồng lòng của người dân cả nước để góp phần vào sự ổn định kinh tế - xã hội.

Lực lượng chức năng Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 niêm phong hàng hóa tàu vi phạm trên biển. Ảnh: CSB 4

Thời gian qua, hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu có diễn biến phức tạp trên khắp các vùng biển. Sau khi cuộc xung đột quân sự giữa Nga và Ucraina diễn ra, Mỹ và phương Tây liên tục áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Nga, nhất là trừng phạt về năng lượng, trong khi Nga là nước có thị phần cung cấp dầu mỏ hàng đầu thế giới, khiến giá xăng, dầu thế giới tăng cao và biến động dị thường. Xăng, dầu là mặt hàng chiến lược, một vật tư quan trọng; cho nên mỗi sự biến động dù là nhỏ nhất của mặt hàng này đều tác động tới toàn bộ nền kinh tế, xã hội của thế giới. Chính vì vậy, tất cả các quốc gia đều rất coi trọng vấn đề an ninh năng lượng, trong đó có an ninh về xăng, dầu. Đối với nước ta, thị trường xăng, dầu chịu sự ảnh hưởng mạnh mẽ từ tình hình thế giới. Nguồn cung xăng, dầu vào Việt Nam có thời điểm khan hiếm, trong khi nhu cầu sử dụng rất lớn do các hoạt động sản xuất kinh doanh được khôi phục sau khi đại dịch Covid-19 được kiểm soát; dẫn đến sự mất cân đối giữa cung - cầu xăng, dầu. Lợi dụng tình hình trên, các đối tượng gia tăng hoạt động buôn lậu, vận chuyển xăng, dầu trái phép trên các vùng biển để thu lợi bất chính.

Thực tiễn tình hình buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng, dầu trên biển

Qua công tác theo dõi, nắm tình hình của Lực lượng Cảnh sát biển, hoạt động buôn lậu, vận chuyển xăng, dầu trái phép trên biển chia thành 3 nhóm đối tượng: nhóm 1 là các chủ tàu cá mua xăng, dầu từ tàu nước ngoài rồi bán lại cho các tàu cá hoạt động trên biển; nhóm 2 là các chủ tàu, doanh nghiệp tư nhân mua xăng, dầu từ các tàu vận tải, rồi bán cho những tàu cá hoặc đại lý xăng dầu; nhóm 3 là các tàu được phép bán lẻ xăng, dầu thay vì mua của các thương nhân phân phối hợp pháp thì chúng mua của các tàu chuyên tuyến, tàu chở xăng, dầu.

Để đối phó với sự kiểm tra của cơ quan chức năng, các đối tượng sử dụng thủ đoạn chủ yếu là quay vòng hóa đơn, lợi dụng đêm tối, những ngày nghỉ, ngày lễ hoặc thời điểm thời tiết xấu; sử dụng phương tiện hiện đại, công suất lớn, hoạt động ở vùng biển xa giáp ranh giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực….để mua bán, sang mạn mặt hàng này. Cụ thể:

Thứ nhất, đối tượng trong nước móc nối với đối tượng nước ngoài, thu mua xăng, dầu với giá rẻ hơn về bán lại để thu lợi nhuận chênh lệch. Hoạt động mua bán giữa tàu của Việt Nam với tàu của nước ngoài diễn ra ở vùng biển xa. Đối tượng ở Việt Nam giao dịch với đầu nậu ở nước ngoài (chủ yếu là Thái Lan, Campuchia) thỏa thuận về giá cả, địa điểm, thời gian, phương thức giao nhận và thanh toán. Sau đó, chúng sử dụng các tàu cải hoán, núp dưới danh nghĩa đi đánh cá để đến nhận dầu tại các tọa độ hẹn trước rồi mang về bán lại cho tàu cá Việt Nam.

Thứ hai, sử dụng hóa đơn, chứng từ hợp pháp để hợp thức hóa xăng, dầu lậu, không có nguồn gốc hợp pháp. Các đối tượng thành lập các pháp nhân kinh doanh xăng, dầu; ngay sau khi mua xăng, dầu hợp pháp thì vận chuyển về kho hoặc đem đi tiêu thụ. Sau đó, đối tượng bơm nước vào tàu (nhằm đánh lừa về tải trọng) và hành trình ra biển; khi đến điểm nhận hàng, nước được bơm ra rồi nhận xăng, dầu bất hợp pháp. Đối tượng sử dụng chính bộ hóa đơn, chứng từ của lô xăng, dầu hợp pháp ngay liền kề trước đó để hợp thức hóa cho số xăng dầu bất hợp pháp vừa nhận. Thời gian cho cả một chu trình trên biển ngắn (chỉ hết khoảng từ 2 - 3 ngày), nên rất khó để phát hiện, bắt giữ, xử lý các đối tượng, phương tiện này.

Thứ ba, các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại sử dụng hóa đơn, chứng từ khống để hợp thức hóa xăng, dầu không có nguồn gốc hợp pháp. Khi về đến vùng biển Việt Nam, tàu vận chuyển xăng, dầu nhập lậu thông báo cho các tàu từ trong bờ mang theo hóa đơn, chứng từ khống ra vị trí quy ước, nhận và hợp thức hóa với lô hàng đang vận chuyển trên tàu.

Thứ tư, đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại móc nối, mua chuộc hoặc thuê và sử dụng tàu đánh cá, tàu hàng, giữ nguyên kết cấu, màu sơn; sau đó cải hoán các hầm (từ chứa thực phẩm, nước ngọt, nước đá…) thành hầm chứa xăng, dầu bất hợp pháp và ngụy trang thành tàu đánh cá, tàu vận chuyển hàng hóa trên biển để qua mắt lực lượng chức năng.

Thứ năm, các đối tượng mua gom xăng, dầu dư thừa của tàu vận tải, tàu chuyên dụng ngay tại các khu vực trung chuyển, neo đậu và các cảng biển; sau đó đưa đi tiêu thụ. Mỗi lần mua với số lượng từ khoảng vài nghìn đến hàng chục nghìn lít mỗi tháng.

Thứ sáu, do lợi nhuận thu được từ các hoạt động này rất lớn nên các đối tượng đầu tư trang thiết bị kỹ thuật, phương tiện hiện đại và vô cùng manh động, liều lĩnh đối phó với Lực lượng Cảnh sát biển. Thời gian qua, khi Lực lượng Cảnh sát biển tiếp cận kiểm tra tàu có dấu hiệu vi phạm, các đối tượng chống đối, không chấp hành hiệu lệnh dừng tàu, điều khiển tàu tăng tốc bỏ chạy và chống trả quyết liệt. Có vụ việc, lực lượng nghiệp vụ Cảnh sát biển truy đuổi tàu vi phạm hơn 12 giờ liên tục trên biển; có tàu vi phạm đã bỏ chạy sang vùng biển nước ngoài; có vụ việc, đối tượng còn sử dụng vũ khí (gậy, dao, súng…) để chống trả, không cho cán bộ tiếp cận tàu vi phạm. Để qua mắt lực lượng thực thi pháp luật trên biển, các đối tượng trang bị hệ thống rada quan sát hiện đại (phát hiện nhanh chóng, chính xác từ xa), hệ thống điện thoại vệ tinh liên lạc với trong bờ, bố trí tàu cảnh giới xung quanh khu vực sang mạn xăng, dầu. Vì vậy, việc tiếp cận kiểm tra, bắt giữ tàu vi phạm là vô cùng khó khăn trong điều kiện địa hình mặt biển trống trải và thời tiết nhiều biến động.

Địa bàn hoạt động của các đối tượng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng, dầu trải dài khắp các vùng biển Việt Nam. Trọng điểm là khu vực biển Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình (phía Bắc); khu vực biển Tây Nam (giáp ranh với Malaysia, Thái Lan, Campuchia) và đặc biệt là tại khu vực biển phía Nam Côn Đảo (giáp ranh với Indonesia, Malaysia). Đối tượng chủ mưu, cầm đầu không trực tiếp đi trên tàu mà chỉ đứng sau điều hành và sử dụng nhiều loại phương tiện thông tin, liên lạc khác nhau để điều hành số tay chân thực hiện hành vi vi phạm. Trên vùng biển phía Bắc, đối tượng chủ yếu sử dụng tàu chuyên dụng vận chuyển xăng, dầu, hoặc tàu kinh doanh được cấp phép bán lẻ và sử dụng thuyền viên, lao động có hợp đồng với doanh nghiệp để thực hiện hành vi mua bán, vận chuyển xăng, dầu bất hợp pháp. Trên vùng biển phía Nam, đối tượng chủ yếu thuê tàu dịch vụ hậu cần thủy sản, tàu cá cải hoán (kết cấu lại khoang hầm để chứa dầu, sơn lại vỏ tàu, sử dụng biển số giả...); trên mỗi tàu có từ 5 - 8 lao động (không có hợp đồng lao động, chứng chỉ hành nghề...) để mua bán, vận chuyển xăng, dầu trên biển. Đối tượng tham gia hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu thì đa dạng, nhiều thành phần: có cả doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu chính ngạch, có cả cá nhân kinh doanh “chui”, lao động làm thuê cho doanh nghiệp, lôi kéo phần lớn ngư dân trên các tàu đánh cá làm thuê (do lợi nhuận thu được lớn nên đã bỏ việc đánh cá, sử dụng chính tàu của mình hoán cải để vận chuyển xăng, dầu trái phép)…

Hoạt động của các đối tượng buôn lậu, mua bán, vận chuyển trái phép xăng, dầu trên biển đã ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự quản lý kinh tế đối với mặt hàng xăng, dầu; gây thất thu không nhỏ cho ngân sách Nhà nước, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời ảnh hưởng đến môi trường biển của Việt Nam.

Cảnh sát biển Việt Nam kiên quyết đấu tranh với hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu trên biển

Với vai trò là lực lượng nòng cốt thực thi pháp luật trên biển, Cảnh sát biển Việt Nam xác định rõ nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa trên biển là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, trong đó đấu tranh với hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu là mảng nhiệm vụ lớn trước tình hình thực tiễn nêu trên, vì vậy đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nghiệp vụ kiên quyết đấu tranh với hoạt động này.

Qua chủ động nắm chắc tình hình, Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển đã huy động lực lượng, phương tiện tập trung trên các hướng địa bàn trọng điểm, tổ chức bắt giữ, đấu tranh ngăn chặn với đối tượng, đường dây buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng, dầu trên biển. Đặc biệt, Cảnh sát biển Việt Nam tổ chức đấu tranh, bắt giữ nhiều vụ việc có giá trị tang vật lớn và đặc biệt lớn. Chỉ tính trong năm 2024, Lực lượng Cảnh sát biển đã phát hiện, bắt giữ 36 tàu/100 đối tượng buôn lậu, vận chuyển trái phép mặt hàng dầu trên biển; tang vật thu giữ trên 2,87 triệu lít dầu D.O với giá trị khoảng trên 57,4 tỷ đồng. Điển hình như: vụ tàu HP-90979-TS vận chuyển dầu D.O giá trị tương đương gần 20 tỷ đồng; vụ tàu VN-96789-TS vận chuyển dầu D.O có giá trị trên 3,6 tỷ đồng; vụ tàu TG-93979-TS vận chuyển dầu D.O có giá trị trên 4,7 tỷ đồng… Trong đó, Cảnh sát biển đã khởi tố 1 vụ/04 đối tượng (tàu TG-93738-TS) về tội Buôn lậu (theo Điều 188 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017), tang vật là 69.256 lít dầu D.O và bàn giao cho Cơ quan Cảnh sát điều tra (Phòng PC03/Công an tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) theo quy định của pháp luật.

Từ kết quả đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển xăng, dầu trên biển trong thời gian qua có thể nhận thấy:

- Trên các vùng biển xa, vùng biển giáp ranh với các quốc gia trong khu vực, chỉ có Lực lượng Cảnh sát biển tiên phong, lực lượng duy nhất thực thi pháp luật, đấu tranh ngăn chặn có hiệu quả với hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu trên biển.

Hầu hết các vụ việc buôn lậu, sang mạn, vận chuyển trái phép xăng, dầu được các đối tượng tiến hành trên các vùng biển xa, vùng biển giáp ranh với Trung Quốc, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Campuchia (nhất là những vụ có số lượng tang vật lớn); việc tiếp cận các phương tiện vi phạm là vô cùng khó khăn. Thực tiễn cho thấy, chỉ khi Lực lượng Cảnh sát biển sử dụng tàu thuyền dân sự (thay vì sử dụng tàu Cảnh sát biển chính quy, các đối tượng dễ dàng phát hiện và tìm cách đối phó) để trinh sát, mật phục thì mới tiếp cận, kiểm tra và bắt giữ quả tang tàu vi phạm hiệu quả. Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị phối hợp, hiệp đồng nhịp nhàng giữa tàu Cảnh sát biển với tàu, thuyền dân sự để đấu tranh, ngăn chặn đối tượng, phương tiện vi phạm. Với khoảng cách lên tới hơn 200 hải lý thì sự phối hợp, hiệp đồng dẫn giải phương tiện vi phạm từ địa điểm bắt giữ về bờ để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật là vô cùng hiệu quả.

- Ngoài việc giữ vững an ninh, trật tự an toàn trên các địa bàn, vùng biển; công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu của Lực lượng Cảnh sát biển đã góp phần ổn định thị trường kinh doanh xăng, dầu, tạo động lực để phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, theo thống kê của Bộ Công Thương, năm 2022 nước ta nhập khẩu 7,5 triệu tấn xăng, dầu các loại với tổng kim ngạch hơn 7,74 tỷ USD. Vì vậy, khi thị trường xăng, dầu thế giới bấp bênh, không ổn định, giá cả lên xuống phức tạp đã gây nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp chủ đạo trong kinh doanh xăng, dầu. Từ đầu năm đến nay, giá xăng, dầu đã tăng, giảm liên tục, có thời điểm vượt mốc 30.000 đồng/lít. Hệ quả là các doanh nghiệp rất khó hạch toán kinh doanh, đảm bảo hiệu quả nhập khẩu xăng, dầu, hoàn thành kế hoạch Nhà nước giao. Ngoài ra để ổn định xăng, dầu phục vụ tốt cho nhu cầu đời sống và sản xuất trong nước nên Nhà nước đã phải chi ra một khoản tiền lớn để bù giá thông qua quỹ bình ổn của Nhà nước (do chính các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu đóng góp qua hình thức phụ thu).

Hoạt động nhập khẩu xăng, dầu của nước ta chủ yếu qua đường biển. Động lực chính cho việc buôn lậu xăng, dầu đó là tìm kiếm những nguồn lợi bất chính. Các đối tượng, các tổ chức cá nhân thường lợi dụng chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc đảm bảo an sinh xã hội cũng như đảm bảo an ninh về năng lượng để tìm ra các kẽ hở hòng trục lợi. Khi giá xăng, dầu trong nước cao hơn các nước khu vực thì các đối tượng tìm cách nhập lậu xăng, dầu vào và trong khi thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước để bình ổn giá xăng, dầu thì các đối tượng lại tìm cách xuất lậu qua các tuyến biên giới, vùng biển.

Với việc đẩy mạnh đấu tranh, bắt giữ, xử lý đối tượng, phương tiện buôn lậu, vận chuyển trái phép mặt hàng xăng, dầu của Lực lượng Cảnh sát biển trong thời gian qua đã kiềm chế hoạt động của các đối tượng, đường dây tội phạm, vi phạm pháp luật trên lĩnh vực này. Nếu như trước đây các đối tượng sử dụng tàu chuyên dụng loại lớn (lên tới vài trăm đến hàng nghìn tấn) để sang mạn, vận chuyển xăng dầu trái phép trên biển thì nay đã chuyển sang sử dụng tàu cá cải hoán, tàu hàng loại nhỏ (từ vài chục đến khoảng 100 tấn). Cường độ hoạt động của đối tượng cũng giảm dần và chỉ tập trung ở một số khu vực thay vì rộng khắp trên các vùng biển như trước. Việc ngăn chặn thành công nhiều vụ việc buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng, dầu qua đường biển vào nội địa đã góp phần làm giảm nguồn cung bất hợp pháp; giúp các doanh nghiệp xăng dầu chính ngạch yên tâm hoạt động kinh doanh theo cơ chế thị trường. Vì vậy, giá xăng dầu trong nước dần ổn định, nền kinh tế có động lực để phục hồi và phát triển.

- Công tác đấu tranh chống tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển nói chung, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng, dầu của Lực lượng Cảnh sát biển nói riêng là kiên quyết và triệt để.

Trước những khó khăn, thách thức của điều kiện địa hình, thời tiết trên biển, khó khăn về phương tiện hoạt động và khó khăn từ phía các đối tượng, Lực lượng Cảnh sát biển đã kiên trì, kiên quyết đấu tranh ngăn chặn đối với các hoạt động này. Toàn bộ các vụ việc do Lực lượng Cảnh sát biển bắt giữ đều được xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật, thể hiện tinh thần quyết tâm đấu tranh trấn áp tội phạm đến cùng.

Đặc biệt, bên cạnh việc sử dụng các biện pháp nghiệp vụ, Lực lượng Cảnh sát biển đã kết hợp giữa tuyên truyền với đấu tranh ngăn chặn, huy động được sức mạnh tổng hợp của các cấp, các ngành; phát động được vai trò của quần chúng nhân dân tham gia phong trào đấu tranh với vấn nạn buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu trên biển; phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng liên quan, nhất là Bộ đội Biên phòng và Công an các địa phương; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế với lực lượng bảo vệ biển các nước tiếp giáp trong trao đổi thông tin, đánh giá thống nhất nhận định tình hình và đấu tranh ngăn chặn…

Cho đến nay, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển nói chung, hoạt động buôn lậu, sang mạn, vận chuyển trái phép xăng, dầu trên biển nói riêng đã cơ bản được kiềm chế; tình hình an ninh trật tự trên biển được kiểm soát tốt. Mặc dù đấu tranh với loại tội phạm, vi phạm này trên biển là vô cùng khó khăn, đối tượng manh động và liều lĩnh, nhưng cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển kiên quyết đấu tranh trấn áp tội phạm đến cùng vì mục tiêu giữ bình yên trên biển. Lực lượng Cảnh sát biển đã phát huy được vai trò là trung tâm hiệp đồng với các cấp, các ngành, cấp ủy, chính quyền các địa phương và các lực lượng chức năng trong đấu tranh phòng, chống các hoạt động này.

Trong quá trình đấu tranh chống tội phạm buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng, dầu, các đối tượng sẵn sàng sử dụng và sử dụng “vũ khí nóng” đe dọa và chống trả lại Lực lượng Cảnh sát biển. Những hành động liều lĩnh của đối tượng đã tác động, ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý, tính mạng của những cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển trực tiếp làm nhiệm vụ; không những thế các đối tượng vi phạm còn đe dọa đến tính mạng người thân của những cán bộ, chiến sĩ. Tuy nhiên với tinh thần kiên quyết, dũng cảm đấu tranh không khoan nhượng với các loại tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển, Lực lượng Cảnh sát biển đã góp phần giữ vững an ninh, trật tự, an toàn xã hội, ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép xăng dầu, cùng với các lực lượng chức năng bình ổn thị trường kinh doanh xăng dầu, chống thất thu thuế cho Nhà nước; cắt đứt chuỗi cung ứng, vận chuyển xăng, dầu của các tổ chức, đường dây phạm tội xuyên quốc gia; góp phần khẳng định Việt Nam là quốc gia có trách nhiệm trong cuộc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại xăng, dầu trong khu vực và trên toàn cầu.

Trung tá TẠ ĐĂNG CHIẾN

Phó Trưởng phòng Phòng chống tội phạm vi phạm, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2