(Canhsatbien.vn) - 

Đấu tranh phòng chống tội phạm trên biển là hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức, đoàn thể và mọi công dân bằng nhiều biện pháp: tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn hoạt động cho các chủ thể, chủ động phát hiện, đấu tranh, ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật xảy ra trên các vùng biển của Việt Nam.

Tuyên truyền pháp luật cho ngư dân. 

Ảnh: Khắc Tuyên

Thời gian qua, các lực lượng thực thi pháp luật và bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển (Công an, Biên phòng, Hải quan, Hải quân, Cảnh sát biển…) đã chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa và đấu tranh có hiệu quả với các hành vi phạm tội, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội trên các vùng biển. Tuy nhiên, những năm gần đây, tình hình hoạt động của các loại tội phạm trên biển có chiều hướng gia tăng, nhất là tội phạm buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, khai thác trái phép tài nguyên, khoáng sản...; Tội phạm về trật tự xã hội sẽ diễn biến phức tạp với nhiều phương thức thủ đoạn mới, tính chất, mức độ ngày càng nghiêm trọng hơn; các đối tượng phạm tội ma túy triệt để lợi dụng thành tựu khoa học công nghệ để phạm tội. Với các thủ đoạn tinh vi, manh động, các đối tượng sẵn sàng dùng mọi thủ đoạn nhằm qua mặt lực lượng chức năng.

Tình hình vi phạm pháp luật trên biển Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của đất nước, kinh tế biển đã có những đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế xã hội. Đồng thời, hoạt động của các loại phương tiện tàu thuyền của các ngành vận tải, thủy sản, dầu khí, thăm dò khai thác tài nguyên, dịch vụ du lịch biển tăng nhanh. Kéo theo hoạt động sôi động trên là sự nảy sinh các yếu tố tiêu cực, dẫn đến tình hình vi phạm pháp luật trên biển diễn biến khó lường, đa dạng về hành vi, gia tăng về số lượng, âm mưu thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi, tính chất ngày càng nghiêm trọng. Đặc biệt là hành vi vi phạm có tính chất nguy hiểm cao mang tính tội phạm như: xâm phạm an ninh lãnh thổ; buôn bán người; cướp biển; tổ chức đưa người xuất, nhập cảnh trái phép; buôn bán, vận chuyển ma túy; buôn lậu; gây tai nạn giao thông đường thủy; vi phạm các quy định về bảo vệ tài nguyên, môi trường; thăm dò khai thác tài nguyên; phá hoại các công trình an ninh quốc gia…

Qua kiểm tra, kiểm soát, phát hiện và xử lý của các lực lượng thực thi pháp luật thấy rằng hành vi vi phạm pháp luật đều xảy ra trên các vùng biển nhưng khu vực biển Vịnh Bắc Bộ và biển Tây Nam vẫn là các điểm nóng, chủ yếu là các hành vi vi phạm về đánh bắt, bảo vệ nguồn lợi thủy sản; lĩnh vực bảo đảm an toàn hàng hải; buôn lậu; gian lận thương mại của tàu vận tải (đối với cá nhân, tổ chức trong nước). Đối với cá nhân, tổ chức nước ngoài, nổi lên là hành vi xâm phạm vùng biển Việt Nam khai thác hải sản trái phép, hành vi các tàu cá Trung Quốc thuê người Việt Nam, giả dạng tàu cá Việt Nam (mang biển số và treo cờ Việt Nam) vào đánh bắt trộm hải sản trong vùng biển Việt Nam; hành vi tranh chấp ngư trường, trộm cắp ngư lưới cụ của ngư dân 2 nước dẫn đến hậu quả đáng tiếc xảy ra. Ngoài ra còn có vi phạm của tàu cá nước ngoài được cấp phép hoạt động nghề cá, nhưng không hoạt động nghề cá mà tổ chức hoạt động buôn lậu.

Hoạt động của tội phạm thường lợi dụng vùng biển rộng, dễ di chuyển, với các hành vi như buôn lậu dầu diesel, phân bón, thuốc lá, khai thác cát trái phép, khai thác thủy sản bằng xung điện, sai tuyến. Các đối tượng này thường xuyên lợi dụng đêm tối, cửa biển rộng có nhiều luồng lạch, dễ dàng tránh né, qua mặt các lực lượng chức năng. Đáng chú ý trong thời gian qua là tình hình khai thác tài nguyên, khoáng sản, thủy sản trái phép có xu hướng gia tăng, chưa có dấu hiệu dừng lại. Các băng nhóm buôn bán, vận chuyển ma túy được trang bị vũ khí nóng, sẵn sàng chống trả lực lượng làm nhiệm vụ. Ngoài những thủ đoạn vận chuyển, cất giấu, ngụy trang, phi tang hàng cấm rất tinh vi, tội phạm, vi phạm luôn tìm cách mua chuộc cán bộ, chiến sĩ.

Một trong số thủ đoạn mới nổi lên trong thời gian này là các đối tượng có biểu hiện “lách luật”, hợp thức hóa các hóa đơn, chứng từ. Khi lực lượng chức năng kiểm tra tại chỗ thì không có giấy tờ chứng minh theo đúng quy định, nhưng qua thời gian làm việc 1 - 2 ngày, chủ phương tiện đã trình được hóa đơn, chứng từ đầy đủ, hợp lệ. Riêng đối với các đối tượng khai thác thủy sản sai tuyến thì càng manh động hơn. Có nhiều phương tiện không chấp hành hiệu lệnh kiểm soát của lực lượng tuần tra, sẵn sàng đâm va để bỏ chạy. Các phương tiện này chủ yếu hành nghề giã cào bay ở các tỉnh như Bình Thuận, Vũng Tàu, Kiên Giang… có giấy phép khai thác thủy sản xa bờ, nhưng cố tình hoạt động khai thác gần bờ (khoảng từ 15 - 20 hải lý) với hệ thống lưới có mắc nhỏ, khai thác kiểu tận diệt nguồn lợi thủy sản ven biển, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái gần bờ. Hiện nay các đối tượng này hoạt động càng tinh vi hơn, thường xuyên khai thác vào đêm khuya và cho người theo dõi lực lượng chức năng để kịp thời đối phó, né tránh. Bên cạnh đó, hoạt động buôn lậu dầu diesel cũng hết sức tinh vi, các đối tượng thường xuyên móc nối với các tàu chở dầu lậu, tổ chức mua bán trái phép ngoài biển, lợi dụng mức chênh lệch giá thị trường trong nước để trục lợi. Khi bị lực lượng chức năng bắt giữ thì không có hóa đơn, chứng từ theo quy định pháp luật…

Với tinh thần kiên quyết đấu tranh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, các lực lượng thực thi pháp luật trên biển đã khắc phục khó khăn về nhiều mặt, thực hiện tốt nhiệm vụ theo quy định của pháp luật Việt Nam, bước đầu hoạt động đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật trên biển đã đem lại hiệu quả nhất định, duy trì, quản lý tốt các vùng biển được phân công, góp phần giữ vững ổn định an ninh, trật tự, an toàn trên biển, bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. Tuy nhiên, với địa bàn ven biển trải dài, vùng biển rộng, trong khi lực lượng thực thi pháp luật mỏng, trang bị, phương tiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, nhiệm vụ nên công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật trên biển luôn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Vì vậy, cần phải có các giải pháp mạnh mẽ để pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trên biển.

Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trên biển

Tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức cho tổ chức, các cấp, các ngành, nhân dân về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trên biển

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật và trách nhiệm công dân trong bảo vệ an ninh, trật tự; tuyên truyền phương thức thủ đoạn hoạt động của bọn tội phạm để nhân dân nêu cao tinh thần cảnh giác. Qua đó, nhận thức của cán bộ, đảng viên và đại bộ phận nhân dân về trách nhiệm, quyền lợi tham gia phòng, chống tội phạm được nâng cao, thực hiện có hiệu quả các chương trình, kế hoạch phòng, chống tội phạm mà Chính phủ đã ban hành, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, đảm bảo trật tự, an toàn xã hội.

Nâng cao năng lực hoạt động của lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm, vị phạm

Nâng cao năng lực hoạt động của lực lượng chuyên trách phòng, chống tội phạm, đảm bảo cho các lực lượng này đủ sức làm đúng vai trò chủ công nòng cốt trên tuyến biển. Đấu tranh chống tội phạm trên biển, đặc biệt là tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, đòi hỏi phải có lực lượng có tính chuyên môn cao, những cán bộ giỏi về nghiệp vụ, hiểu biết sâu cả về luật pháp của Việt Nam và quốc tế, có trình độ ngoại ngữ và giàu kinh nghiệm hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm, tâm huyết và nghiêm túc trong công việc. Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng lực lượng chuyên trách chống tội phạm trên biển với quy mô tổ chức đủ mạnh cả về lượng và chất ở tất cả các lực lượng Công an, Biên phòng, Hải quan, Cảnh sát biển và công an các tỉnh, các thành phố có biển trọng điểm.

Đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất cho công tác phòng ngừa, đấu tranh của các lực lượng chuyên trách

Đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất cho công tác phòng ngừa, đấu tranh của lực lượng chuyên trách và trang bị các phương tiện, nghiệp vụ phù hợp cho lực lượng làm nhiệm vụ chống tội phạm ở trên biển để các lực lượng này đủ sức hoàn thành tốt nhiệm vụ, chức trách. Các lực lượng này, bên cạnh trình độ nghiệp vụ và luật pháp tinh thông, cần được trang bị những phương tiện nghiệp vụ hiện đại, được huấn luyện kỹ năng sử dụng có hiệu quả các phương tiện được trang bị. Đặc biệt, các tổ chức tội phạm thường sử dụng thủ đoạn mua chuộc, đe dọa những người làm nhiệm vụ phòng chống tội phạm và người thân, gia đình họ. Vì vậy, bên cạnh việc tăng cường giáo dục cán bộ chiến sĩ nâng cao ý thức, trách nhiệm, không để bọn tội phạm mua chuộc, lợi dụng, Nhà nước cần nghiên cứu, có chế độ đãi ngộ tốt hơn, bảo đảm đầy đủ cơ sở vật chất hỗ trợ cho các hoạt động trinh sát, điều tra, giúp cho lực lượng trực tiếp đối đầu với loại tội phạm nguy hiểm này hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.

Tăng cường sự phối hợp hoạt động của các cơ quan, tổ chức, các ngành, địa phương trong công tác phòng chống tội phạm trên biển

Tăng cường sự phối hợp hoạt động giữa các cơ quan, tổ chức, các ngành, các địa phương nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong phòng, chống tội phạm. Đặc biệt là sự phối hợp giữa các lực lượng chuyên trách: Công an, Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Hải quân trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, nhằm phát hiện, điều tra, khám phá các vụ phạm tội trên biển, góp phần đảm bảo trật tự, an toàn xã hội… Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng quản lý biển với các cơ quan tố tụng tiến hành điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự, đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đối ngoại của đất nước, đóng góp quan trọng vào bảo vệ và xây dựng đất nước trong tình hình mới.

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật phòng, chống tội phạm trên biển

Nhà nước cần ban hành các văn bản pháp luật bảo vệ quyền lợi, tính mạng, sức khỏe cho những người dân khi họ phối hợp, cộng tác, giúp đỡ các cơ quan pháp luật trong đấu tranh chống tội phạm nói chung và trên biển nói riêng. Bên cạnh đó, cần có chính sách cụ thể khen thưởng vật chất, tinh thần để khuyến khích họ, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan tiếp nhận tin về bí mật thông tin, có trách nhiệm bảo vệ người tố giác tội phạm. Để làm được việc này, Nhà nước cần dành một khoản kinh phí nhất định cho việc bảo vệ nhân chứng, lực lượng chức năng cũng phải có những đơn vị chuyên trách bảo vệ nhân chứng để bảo vệ họ khi cần thiết. Có như vậy, dân mới tin, mới mạnh dạn hợp tác với Công an trong cuộc đấu tranh đầy nguy hiểm này. Nhà nước có thể nghiên cứu và ban hành Luật Đấu tranh chống tội phạm có tổ chức như nhiều nước đã làm, trong đó cần có những biện pháp trừng trị những kẻ là thành viên của các tổ chức tội phạm, dù mới chỉ tham gia tổ chức, chưa trực tiếp thực hiện những hành vi phạm tội. Đây là công cụ hữu hiệu nhất vừa để phòng ngừa, ngăn chặn những biểu hiện nhen nhóm câu kết thành những băng nhóm với mục đích phạm tội, vừa để trừng trị một cách nghiêm khắc những kẻ cố tình tham gia tổ chức, những kẻ cầm đầu, chỉ huy mà khó tìm thấy chứng cứ phạm tội của chúng.

Tăng cường và mở rộng hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm trên biển

Chủ động đẩy mạnh hợp tác quốc tế, đặc biệt là với các nước láng giềng trong công tác phòng chống tội phạm trên biển để giữ gìn hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển giữa các quốc gia trên cơ sở luật pháp quốc tế. Do việc hợp tác trao đổi thông tin tội phạm với nước ngoài thường không kịp thời do thông tin về tội phạm muốn trao đổi với nước ngoài phải báo cáo qua nhiều cấp dẫn đến chậm, không còn tính chiến đấu. Quan hệ với người nước ngoài vẫn theo những quy định cách đây hàng chục năm, chưa được đổi mới cho phù hợp thực tế hiện tại. Một số hiệp định của Chính phủ về hợp tác đấu tranh chống tội phạm không được phổ biến rộng rãi cho những người trực tiếp làm công tác thực tế nên hầu như không đi vào cuộc sống. Vì vậy, cần tăng cường hơn nữa mối quan hệ hợp tác quốc tế đấu tranh chống tội phạm, việc hợp tác phải thực sự đi vào những nội dung cụ thể và tính đến tính hiệu quả của hợp tác. Nhà nước và Bộ Công an cần có quy định rộng mở hơn về việc tiếp xúc, giao tiếp với người nước ngoài đối với những người có nhiệm vụ đấu tranh chống tội phạm. Hiện nay có nhiều sĩ quan liên lạc, đại diện cảnh sát của một số nước đang làm việc ở Việt Nam. Họ là những đầu mối liên lạc gắn kết giữa cảnh sát Việt Nam với quốc tế. Chúng ta, một mặt, cần tận dụng triệt để sự hợp tác và hoạt động này khi ta chưa có đủ sĩ quan liên lạc ở nước ngoài; mặt khác, cũng cần triển khai sớm mạng lưới sĩ quan liên lạc của cảnh sát Việt Nam ở nước ngoài làm cầu nối cho sự phối hợp quốc tế giữa cảnh sát Việt Nam với cảnh sát nước ngoài trong việc thực hiện các hiệp định, nghị định thư về hợp tác đấu tranh chống tội phạm, các công ước quốc tế mà chúng ta tham gia, ngăn chặn từ xa sự thâm nhập của các tổ chức tội phạm quốc tế vào nước ta. Muốn vậy, cần phải sớm chuẩn bị lực lượng, chọn lựa kỹ càng theo những tiêu chuẩn định trước, đào tạo, huấn luyện thêm cho họ kỹ năng trinh sát, ngoại giao, pháp luật quốc tế, giao tiếp. Họ phải được làm việc hoặc thực tập ở những đơn vị nghiệp vụ để học kinh nghiệm về nghiệp vụ và phối hợp quốc tế trong điều tra tội phạm.

Tăng cường xây dựng cơ sở bí mật và đặc tình điều tra, xử lý tội phạm trên biển

Do cấu trúc 3 cấp (tầng) của tổ chức tội phạm (cấp cầm đầu, cấp chỉ huy và cấp trực tiếp thực hiện tội phạm) cộng với sự xảo quyệt của tên cầm đầu nên việc triệt phá toàn bộ một tổ chức tội phạm là rất khó khăn. Trong hầu hết các trường hợp phá được án, chúng ta phải động viên quần chúng nhân dân phối hợp với Công an, đặc biệt là những người đã từng có quá khứ phạm tội, nay đã “cải tà quy chính”, tự nguyện cộng tác với Công an, vì chỉ có họ mới có thể hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về tổ chức, về các thành viên và các hành vi phạm tội của cả tổ chức. Nhưng các văn bản mang tính pháp lý để bảo vệ quyền lợi cho họ lại chưa được quy định cụ thể. Điều này đã cản trở việc cộng tác, phối hợp của những người dân có ý định cộng tác với Công an, nhất là những người có quá khứ lầm lỗi.

Tội phạm trên biển đang trở thành mối nguy hiểm, gây hậu quả nghiêm trọng, tiềm ẩn những nhân tố làm mất ổn định về an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội. Đặc biệt, tội phạm về an ninh quốc gia là một loại tội phạm nguy hiểm, có thể ảnh hưởng đến sự thống nhất, phát triển của đất nước. Phòng chống tội phạm trên biển là nghĩa vụ của mọi cá nhân, tổ chức và toàn xã hội, là trách nhiệm của cấp ủy đảng, chính quyền và người dân trong công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, an toàn trên biển.

Thượng tá, ThS. Trần Văn Đức

Khoa Cảnh sát biển/Học viện Hải quân