(Canhsatbien.vn) - 

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, biển đóng vai trò quan trọng trong giao thương quốc tế và là động lực phát triển của nhiều quốc gia ven biển. Tuy nhiên, những nguy cơ từ thiên tai, tai nạn hàng hải và các hoạt động bất hợp pháp luôn đe dọa an toàn sinh mạng con người trên biển. Trước thực trạng đó, Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng con người trên biển năm 1974 (SOLAS-74) được ban hành nhằm thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn hàng hải. Tại Việt Nam, Lực lượng Cảnh sát biển đảm nhận trọng trách quan trọng trong thực thi các quy định của Công ước này, góp phần đảm bảo an toàn hàng hải, bảo vệ sinh mạng con người và duy trì an ninh trên vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia. Đây là nhiệm vụ không chỉ mang tính pháp lý mà còn thể hiện vai trò chủ động và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực hàng hải.

SOLAS (viết tắt của Safety Of Life At Sea - An toàn sinh mạng trên biển) là Công ước hàng hải quốc tế thiết lập các biện pháp an toàn tối thiểu trong việc xây dựng, trang bị và vận hành tàu biển cũng như các vấn đề liên quan đến an toàn của thuyền viên. SOLAS-74 là bản Công ước sửa đổi cuối cùng được thông qua vào năm 1974 (chính thức có hiệu lực vào ngày 25/5/1980), bao gồm nhiều quy định thể hiện dưới các chương khác nhau, liên quan đến các biện pháp và quy trình an toàn từ khâu sản xuất tàu biển đến xử lý các tình huống khẩn cấp trên biển. Trải qua nhiều lần sửa đổi, đến tháng 4/2022 đã có 167 quốc gia trên thế giới tham gia ký kết, cho đến nay Công ước vẫn được cập nhật định kỳ để đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn trong ngành vận tải biển hiện đại.

Mục đích của SOLAS-74 nhằm đưa ra các tiêu chuẩn tối thiểu về kết cấu, trang bị và khai thác tàu để bảo vệ an toàn sinh mạng cho tất cả mọi người trên tàu biển, bao gồm cả hành khách. Tại thời điểm được thông qua (01/11/1974) SOLAS-74 chỉ bao gồm các điều khoản và 9 Chương (trong đó gồm 1 Chương quy định chung và 8 Chương kỹ thuật). Các điều khoản nêu ra các quy định chung về các thủ tục ký kết, phê chuẩn, chấp nhận, thông qua, tán thành, có hiệu lực, hủy bỏ, bổ sung sửa đổi,... đối với Công ước.

Theo sự phát triển không ngừng của khoa học - công nghệ, cũng như các vấn đề phát sinh trong thực tiễn hoạt động của ngành hàng hải, các yêu cầu kỹ thuật của Công ước đã được bổ sung và sửa đổi nhiều lần. Cho đến nay cấu trúc của SOLAS-74 đã được tăng lên 14 Chương trong đó có 13 Chương kỹ thuật, nội dung các Chương bao gồm: Quy định chung; Kết cấu - Phân khoang và ổn định, thiết bị động lực và thiết bị điện; Kết cấu - Phòng cháy, phát hiện cháy và dập cháy; Trang bị và hệ thống cứu sinh; Thông tin vô tuyến; An toàn hàng hải; Vận chuyển hàng hóa; Vận chuyển hàng nguy hiểm; Tàu chạy bằng năng lượng hạt nhân; Quản lý an toàn hoạt động của tàu; Biện pháp an toàn đối với tàu cao tốc; Các biện pháp đặc biệt để tăng cường an toàn, an ninh hàng hải; Các biện pháp an toàn bổ sung đối với tàu chở hàng rời; Xác minh việc tuân thủ; Các biện pháp an toàn cho tàu hoạt động ở vùng nước cực.

Về phạm vi, SOLAS-74 áp dụng cho các tàu hàng có trọng tải toàn phần từ 500 tấn trở lên và tàu chở khách tuyến quốc tế. Chương IV của Công ước SOLAS mở rộng phạm vi áp dụng đến các tàu hàng có trọng tải toàn phần từ 300 tấn trở lên. Chương V áp dụng cho tất cả các tàu, trừ tàu chiến, tàu phụ trợ hải quân và các tàu khác thuộc sở hữu và điều hành bởi một Chính phủ thuộc Công ước và hoạt động trong các dịch vụ phi thương mại của Chính phủ.

Bên cạnh đó, để đảm bảo SOLAS-74 được thực hiện hiệu quả trên tất cả các vùng biển của tất cả các quốc gia (bao gồm cả vùng biển quốc tế), dưới Công ước này còn có các Bộ quy tắc được thiết lập nhằm đảm bảo an toàn và an ninh cho tàu thuyền và thuyền viên hoạt động trên biển, trong đó nổi bật là Bộ quy tắc quốc tế về hệ thống an toàn chống cháy (FSS Code), Bộ quy tắc quốc tế về thiết bị cứu sinh (LSA Code), Bộ quy tắc quốc tế về an ninh tàu và bến cảng (ISPS Code), Bộ quy tắc quốc tế về an toàn tàu cao tốc (HSC Code 2000),... Những quy tắc này quy định các tiêu chuẩn cụ thể về xây dựng, trang bị, vận hành và các biện pháp an ninh cần thiết để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn tối đa. Các bộ quy tắc này được cập nhật định kỳ để đáp ứng những tiêu chuẩn an toàn mới nhất trong ngành hàng hải và phản ánh các tiến bộ kỹ thuật và thay đổi trong hoạt động vận tải biển.

Lĩnh vực vận tải biển của Việt Nam nằm giữa vùng kinh tế sôi động bậc nhất thế giới, có vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển tất cả loại hình vận tải hàng hóa. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích có được, hoạt động vận tải biển luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ tai nạn hàng hải, chịu ảnh hưởng bởi thiên tai hoặc dễ bị các đối tượng tội phạm lợi dụng để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật,... Trước thực tiễn đó, năm 1988 các nước thành viên của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO), trong đó có Việt Nam là một thành viên, đã thông qua một hệ thống thông tin được sửa đổi và bổ sung Công ước SOLAS-74, được gọi là SOLAS-74/88, đồng thời cũng chính thức công nhận áp dụng các quy định của SOLAS-74 trong vùng biển Việt Nam.

Cảnh sát biển Việt Nam được thành lập ngày 28/8/1998 là lực lượng chuyên trách của Nhà nước, làm nòng cốt trong thực thi pháp luật trên biển, có vai trò then chốt trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, duy trì an ninh, trật tự, an toàn hàng hải và bảo vệ môi trường biển Việt Nam. Trên cơ sở pháp lý đó, Cảnh sát biển Việt Nam có trách nhiệm bảo đảm tuân thủ nghiêm túc và đầy đủ các quy định của SOLAS-74 trong phạm vi vùng biển của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhằm bảo đảm cho hoạt động vận tải biển tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của SOLAS-74 trong quá trình hoạt động ở vùng biển Việt Nam, những năm qua, Cảnh sát biển Việt Nam đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chủ động tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên biển; kết hợp thực thi pháp luật với kiểm tra chất lượng các phương tiện nhằm bảo đảm đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn hàng hải theo quy định của SOLAS-74. Đặc biệt là kiểm tra giấy tờ pháp lý, trang thiết bị an toàn, hệ thống cứu sinh, cứu hỏa và thông tin liên lạc của tàu thuyền, đảm bảo các hệ thống này hoạt động trong tình trạng tốt và sẵn sàng sử dụng khi xảy ra tình huống khẩn cấp trên biển.

Các cơ quan, đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam thường xuyên huấn luyện nâng cao năng lực tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn và ứng phó sự cố trên biển, đặc biệt trong điều kiện thời tiết phức tạp nhằm bảo đảm thấp nhất thiệt hại khi xảy ra sự cố trong vùng biển Việt Nam. Bên cạnh đó, Cảnh sát biển Việt Nam thường xuyên tham gia các hoạt động phối hợp, luyện tập, diễn tập với các lực lượng chức năng liên quan và các quốc gia trên thế giới về bảo đảm an ninh, an toàn hàng hải, ứng phó sự cố và bảo vệ môi trường biển. Các hoạt động phối hợp không chỉ góp phần nâng cao năng lực, kinh nghiệm của cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát biển Việt Nam trong việc làm chủ vũ khí trang bị, nâng cao hiệu quả ứng phó sự cố và bảo vệ môi trường biển trong mọi tình huống mà còn thể hiện vai trò, trách nhiệm của Cảnh sát biển Việt Nam trong việc tuân thủ các công ước, quy định quốc tế về an toàn hàng hải và thực hiện cam kết xây dựng vùng biển an ninh, an toàn, vì lợi ích chung.

Thông qua các chương trình công tác dân vận, Cảnh sát biển Việt Nam thường xuyên lồng ghép nội dung tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật đến đông đảo quần chúng nhân dân, đặc biệt là ngư dân, chủ tàu và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải biển. Nội dung tuyên truyền không chỉ tập trung vào các quy tắc an toàn khi hoạt động trên biển mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định quốc tế, trong đó bao gồm SOLAS-74. Thông qua việc cung cấp thông tin về các biện pháp an toàn hàng hải, Cảnh sát biển Việt Nam đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc bảo đảm an toàn khi hoạt động trên biển, từ đó giảm thiểu rủi ro tai nạn và sự cố hàng hải trên biển.

Bên cạnh đó, Cảnh sát biển Việt Nam ngày càng chú trọng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại trong công tác quản lý và giám sát hàng hải nhằm nâng cao hiệu quả duy trì thực thi pháp luật và bảo đảm an ninh, an toàn trên các vùng biển. Nổi bật là hệ thống radar hàng hải, thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS), hệ thống quang điện tử tầm xa, hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu (GPS),... được triển khai nhằm theo dõi chặt chẽ hoạt động của tàu thuyền trong khu vực. Những công nghệ này cho phép tàu Cảnh sát biển có khả năng phát hiện nhanh chóng các dấu hiệu bất thường như sự cố hàng hải, tàu lạ xâm nhập, buôn lậu, vượt biên hay đánh bắt trái phép,... từ đó triển khai các biện pháp ứng phó một cách kịp thời, hiệu quả.

Cảnh sát biển Việt Nam luôn chú trọng tăng cường hợp tác quốc tế về bảo đảm an toàn hàng hải, trong đó SOLAS-74 là một nội dung hợp tác trọng tâm. Những năm qua, Lực lượng thường xuyên tổ chức các hoạt động phối hợp với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm trao đổi thông tin, tổ chức tuần tra chung và diễn tập cứu hộ, cứu nạn trên biển. Cảnh sát biển Việt Nam thường xuyên tham gia các diễn đàn hợp tác song phương và đa phương, các chương trình tập huấn quốc tế về kiểm tra, giám sát tàu thuyền theo quy chuẩn của SOLAS-74, nâng cao kỹ năng phòng chống cháy nổ, xử lý sự cố và bảo vệ môi trường biển. Những nỗ lực này không chỉ góp phần duy trì an ninh, an toàn trên các tuyến hàng hải chiến lược của Việt Nam mà còn bảo đảm an ninh hàng hải khu vực, khẳng định vai trò của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về an toàn và bảo vệ môi trường biển.

Những năm tới, tình hình an ninh, an toàn hàng hải trên biển dự báo sẽ đối mặt với nhiều thách thức phức tạp hơn do ảnh hưởng của sự gia tăng hoạt động vận tải biển, tranh chấp chủ quyền, tội phạm xuyên quốc gia và tác động của biến đổi khí hậu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam nói riêng và các quốc gia nói chung trong thực thi nghiêm ngặt Công ước SOLAS-74 về bảo đảm an toàn hàng hải và bảo vệ tính mạng con người trên biển. Với vai trò là lực lượng nòng cốt trong thực thi pháp luật trên biển, Cảnh sát biển Việt Nam sẽ tiếp tục thể hiện vai trò và trách nhiệm trong việc giám sát, quản lý và xử lý các vấn đề an ninh hàng hải trong vùng biển Việt Nam thông qua chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Luật Cảnh sát biển Việt Nam năm 2018 và các quy tắc quốc tế; góp phần cùng với các lực lượng lượng liên quan, chính quyền và nhân dân các địa phương bảo đảm, duy trì đầy đủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, giữ vững môi trường biển an ninh, an toàn để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước.

BÁ THANH - HỮU NỘI