(Canhsatbien.vn) - 

Ngày 3/9/2024, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ký phê duyệt Đề án tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” trên phạm vi toàn quốc giai đoạn 2024 - 2030 và những năm tiếp theo (viết gọn là Đề án). Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình thể chế hoá việc thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật của Cảnh sát biển Việt Nam, có ý nghĩa quan trọng góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển của Lực lượng, được Đảng, Nhà nước xác định làm nòng cốt trong nhiệm vụ này. Đồng thời, với việc Đề án được phê duyệt là điều kiện cần thiết góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật nói riêng, hiểu biết về biển đảo Việt Nam nói chung của các tầng lớp nhân dân - tiền đề quan trọng xây dựng thế trận quốc phòng toàn quân, thế trận an ninh nhân dân trên biển ngày càng vững chắc.

Để Đề án được triển khai đồng bộ, thống nhất, hiệu quả đang đặt ra rất nhiều vấn đề cần giải quyết đối với Cảnh sát biển Việt Nam. Bài viết giới hạn phạm vi bàn tới một số khó khăn vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện Đề án, đồng thời đề xuất một số nội dung giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, để Đề án thực sự là nguồn động lực to lớn xác lập, khẳng định vị thế Cảnh sát biển Việt Nam trong giai đoạn mới.

Các em học sinh tham gia cuộc thi "Em yêu biển, đảo quê hương". Ảnh: CSB 2

Vấn đề thu hút, vận động sự vào cuộc các ban, bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội Trung ương và cấp ủy, chính quyền, tổ chức chính trị - xã hội địa phương tham gia thực hiện Đề án.

Thực tiễn hơn 10 năm tổ chức Cuộc thi, Cảnh sát biển Việt Nam đã thường xuyên nhận được sự đồng hành, chung sức của cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội địa phương thông qua các hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp. Sự đồng hành đó thường được thực hiện bằng việc hỗ trợ về nhân lực, vật lực, địa điểm, cơ sở vật chất và các nguồn lực khác. Tuy nhiên, xét tổng thể, sự đồng hành tham gia trong tổ chức Cuộc thi những năm trước đây chưa thực sự chủ động, thiên lệch nhiều về triển khai theo từng kế hoạch nhỏ lẻ, manh mún, không có tính tổng thể giai đoạn hoặc sự phối kết hợp với các ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội địa phương. Đề án được ban hành không chỉ là chất xúc tác kết nối các ban, bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội Trung ương có liên quan với Cảnh sát biển Việt Nam và giữa Cảnh sát biển Việt Nam với cấp ủy, chính quyền, tổ chức chính trị - xã hội địa phương ở những nơi tổ chức Cuộc thi. Do đó, để phát huy sự vào cuộc của các ban, bộ, ngành, tổ chức chính trị - xã hội Trung ương và cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội địa phương đòi hỏi các cơ quan, đơn vị trực thuộc Cảnh sát biển Việt Nam cần nghiên cứu, vận dụng một số nội dung giải pháp có tính định hướng:

Phối hợp hiệp đồng chặt chẽ, thống nhất với các cơ quan, đơn vị liên quan để xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Đề án. Từ đó từng bước điều chỉnh, bổ sung, hoàn chỉnh kế hoạch tổng thể tổ chức Cuộc thi giai đoạn 2024 - 2030, từng giai đoạn 2024 - 2027 và giai đoạn 2028 - 2030 cũng như kế hoạch từng năm. Tính kế hoạch là một trong những yêu cầu tất yếu cần thực hiện trước mỗi nhiệm vụ trong đó có việc triển khai Đề án rất quan trọng này. Mỗi kế hoạch cần bảo đảm thể hiện rõ địa điểm, thời gian, nội dung hoạt động, quy mô, hình thức tổ chức, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị. Cần cụ thể hoá cơ quan, đơn vị nào chủ trì, cơ quan, đơn vị nào tham gia phối hợp. Thời gian cần xác định rõ thời gian bắt đầu, thời gian hoàn thành… Kế hoạch phải bám sát mục tiêu Đề án, hướng dẫn của Cục Chính trị, nguồn lực được phân bổ và khả năng thực tế về con người, nhiệm vụ của mỗi cơ quan, đơn vị để xây dựng.

Với những cam kết rất cụ thể, rõ ràng đến từ Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật/Bộ Tư pháp, Hội đồng Đội Trung ương, đại diện một số doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong Hội nghị triển khai Đề án do Cảnh sát biển Việt Nam tổ chức vào ngày 24/10/2024 là cơ hội để các cơ quan, đơn vị Cảnh sát biển hiện thực hoá, cụ thể hoá trong quá trình triển khai thực hiện Đề án bằng những cách thức, phương pháp thiết thực, hiệu quả, thực chất.

Quá trình thực hiện Đề án, các cơ quan, đơn vị trực thuộc Cảnh sát biển Việt Nam cũng cần đặc biệt lưu ý phát huy sự vào cuộc của lực lượng vũ trang địa phương như Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh; Ban Chỉ huy quân sự cấp huyện; các Quân khu; lực lượng Công an;… để có sự phối hợp ngang, chỉ đạo dọc, thống nhất phối hợp thực hiện.

Vấn đề thống nhất nhận thức và hành động trong triển khai thực hiện

Đề án xác định mục tiêu, lộ trình và nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị với chỉ tiêu và khối lượng công việc đề ra cũng là một thách thức không hề nhỏ để hoàn thành. Mặc dù đã có kinh nghiệm hơn 10 năm tổ chức Cuộc thi nhưng với việc song song thực hiện nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thì việc triển khai Đề án gắn với chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” sẽ đặt ra yêu cầu đối với các đơn vị cần giải bài toán về nguồn nhân lực, vật lực, thời gian và điều kiện thực tiễn. Để khắc phục vấn đề này, đòi hỏi trước hết cấp ủy, chính ủy, chính trị viên, người chỉ huy, cơ quan chính trị và mỗi cán bộ được giao nhiệm vụ cần nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, tầm quan trọng của Đề án đối với việc thực hiện 1 trong 7 nhiệm vụ Cảnh sát biển. Từ đó có sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện, đồng bộ, triển khai hệ thống giải pháp về tuyên truyền giáo dục và tổ chức thực hiện. Khắc phục triệt để tư tưởng, tâm lý chùn bước trước khó khăn, thử thách. Đồng thuận về nhận thức và hành động trong toàn đơn vị trong quá trình triển khai thực hiện.

Vấn đề nguồn lực và mục tiêu Đề án

Đề án xác định mục tiêu chung là tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức, trách nhiệm công dân đối với công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục về biển, đảo Việt Nam; trang bị kiến thức, nâng cao hiểu biết, bồi đắp tình yêu quê hương đất nước cho thế hệ trẻ, bồi dưỡng lực lượng kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Phát huy sức mạnh tổng hợp, sự quan tâm của hệ thống chính trị, các tập thể, cá nhân hướng về biển, đảo của Tổ quốc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh. Đề án xác định mục tiêu cụ thể: Giai đoạn 2024 - 2027, phấn đấu tổ chức Cuộc thi đạt 100% tại các huyện, quận, thị xã, thành phố (gọi chung là cấp huyện) ven biển thuộc 28 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (với 100% các trường THCS và 70% trở lên học sinh bậc THCS trên địa bàn tham gia). Giai đoạn 2028 - 2030, tổ chức Cuộc thi đạt 100% cấp huyện thuộc 28 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ven biển (với 100% các trường THCS và 90% trở lên học sinh bậc THCS trên địa bàn tham gia). Đồng thời với đó, Đề án cũng xác định trong giai đoạn 2024 - 2030 sẽ tổ chức Cuộc thi ở một số địa bàn trọng điểm ngoài 28 tỉnh, thành phố ven biển. Sau năm 2030, trên cơ sở tổng kết Đề án để đề xuất triển khai tổ chức Cuộc thi trên phạm vi toàn quốc.

Để hoàn thành mục tiêu Đề án, Cảnh sát biển Việt Nam xác định ưu tiên tổ chức Cuộc thi ở địa bàn ven biển và những địa bàn chưa tổ chức, với chỉ tiêu mỗi năm giao cho mỗi đơn vị là: Số Cuộc thi được tổ chức trực tiếp phấn đấu đạt gấp 2 lần số tỉnh/thành phố thuộc địa bàn quản lý của mỗi Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển, trong đó: 1 - 2 Cuộc thi chung kết khu vực (những đơn vị có nhiều tỉnh/thành phố có thể tổ chức theo 2 khu vực), mỗi tỉnh/ thành phố tổ chức 1 Cuộc thi chung kết cấp tỉnh; các Cuộc thi còn lại tổ chức ở cấp huyện hoặc cụm xã (do đơn vị tự xác định quy mô và hình thức tổ chức).

Có thể thấy, với mục tiêu và chỉ tiêu đề ra, đơn vị có số tỉnh/thành phố thuộc địa bàn quản lý nhiều nhất (9 tỉnh/thành phố) thì trung bình mỗi năm sẽ phải tổ chức ít nhất 18 Cuộc thi hình thức trực tiếp (gồm 9 Cuộc thi chung kết cấp tỉnh, 9 Cuộc thi cấp huyện), chưa kể ít nhất có thêm 2 Cuộc thi chung kết khu vực và 18 Cuộc thi cấp huyện (tính trung bình mỗi tỉnh/thành phố chỉ tiến hành ở 2 huyện để lựa chọn học sinh tham gia thi cấp tỉnh). Như vậy, mỗi năm (8 tháng thực hiện) thì đơn vị nhiều nhất sẽ phải tổ chức 38 Cuộc thi (tương ứng mỗi tháng sẽ tổ chức ít nhất 4 - 5 Cuộc thi). Đây là một con số rất lớn, tác động, ảnh hưởng tới quá trình thực hiện nhiệm vụ của đơn vị. Để giải quyết bài toán này, các đơn vị cần nghiên cứu, vận dụng một số nội dung giải pháp: Phân cấp, giao quyền cho các đơn vị trực thuộc (Hải đoàn, Hải đội) tiến hành; tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tổ chức Cuộc thi nòng cốt làm cơ sở chuyên nghiệp hoá quá trình thực hiện; sử dụng hình thức tổ chức Cuộc thi trực tuyến đối với phạm vi cụm xã, ở một hoặc nhiều huyện (trường hợp đặc biệt tổ chức thi toàn tỉnh) với điều kiện cho phép về cơ sở vật chất; phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ và huy động sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội và lực lượng vũ trang địa phương trên các địa bàn tổ chức để hỗ trợ về nguồn lực, phương tiện, cơ sở vật chất thực hiện.

Vấn đề bảo đảm sức sống của Cuộc thi trong suốt giai đoạn 2024 - 2030 và những năm tiếp theo

Sức sống của Cuộc thi được thể hiện qua các yếu tố: Sức hút đông đảo cán bộ, giáo viên, học sinh và nhân dân tham gia thi và cổ vũ; sự ghi nhận, đánh giá của cộng đồng địa phương đối với Cuộc thi và các hoạt động gắn với Cuộc thi; sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của mỗi giáo viên, học sinh, nhà trường và cộng đồng đối với biển, đảo Tổ quốc bằng những việc làm, mô hình thiết thực, hiệu quả mà thông qua hiệu ứng tích cực do Cuộc thi mang lại. Đây là vấn đề đã được định hình, đánh giá trong quá trình xây dựng Đề án. Tuy nhiên, những đánh giá tác động này chắc chắn sẽ khó đứng vững trước sự thay đổi nhanh chóng, phức tạp, khó lường của thực tiễn. Đó là sự thay đổi nhu cầu của học sinh ở từng độ tuổi, sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và khả năng tiếp cận thông tin đa chiều của cộng đồng, tác động của mặt trái cơ chế thị trường đặt mỗi người dân đứng trước sự lựa chọn giữa cống hiến và hưởng thụ…

Đề án xác định Cuộc thi được tổ chức với 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến nhằm mở rộng khả năng tham gia, vươn tới đông đảo đối tượng học sinh bậc THCS và lan toả các hoạt động hướng về biển đảo Tổ quốc trong cộng đồng. Bên cạnh đó, các đơn vị cần tiếp tục nghiên cứu, vận dụng một số nội dung giải pháp sau: Đa dạng nội dung thi trong từng phần thi của mỗi Cuộc thi; linh hoạt hình thức tổ chức Cuộc thi với 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến; trên cơ sở thể lệ Cuộc thi, cần phát huy tính năng động và sức sáng tạo chủ quan trong tổ chức Cuộc thi với việc tổ chức thi theo cá nhân kết hợp thi theo đội/tổ/ nhóm của mỗi trường THCS có học sinh dự thi; tổ chức các hình thức thi khác bên cạnh tổ chức Cuộc thi chính như thi vẽ tranh, thi video clip, thi ý tưởng sáng tạo,… với các chủ đề về biển đảo Tổ quốc và người chiến sĩ gắn với tổ chức ra quân vệ sinh môi trường, làm sạch môi trường biển, “Trồng 1 tỷ cây xanh”, trao tặng cờ Tổ quốc,…

Vấn đề yêu cầu tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tuyên truyền biển đảo với trình độ nhận thức không đồng đều của các đối tượng học sinh bậc THCS ở các địa phương khác nhau.

Đối tượng hướng tới của Đề án là học sinh bậc THCS trên cả nước. Trọng tâm giai đoạn 2024 - 2030 là học sinh bậc THCS tại 28 tỉnh/ thành phố trực thuộc Trung ương ven biển. Với điều kiện kinh tế - xã hội không đồng đều của từng địa phương, trình độ dân trí và năng lực của học sinh khác nhau là những vấn đề thách thức đặt ra đối với công tác tổ chức Cuộc thi: Lựa chọn ngân hàng câu hỏi như thế nào cho phù hợp với mỗi Cuộc thi; tính phù hợp của mỗi bộ câu hỏi đối với Cuộc thi trực tuyến và trực tiếp; số lượng và độ phân hoá trong bộ câu hỏi sử dụng cho riêng từng Cuộc thi; độ phân hoá của bộ câu hỏi theo từng vòng thi… Mặt khác, thể lệ và hướng dẫn Cuộc thi không quy định rõ sự phân biệt đối tượng học sinh giữa các khối thuộc bậc THCS hoặc sự phân biệt giữa học sinh của các nhà trường THCS (trường chuyên và trường không chuyên), dẫn tới khó bảo đảm tính khách quan, công bằng trong đánh giá trình độ nhận thức và mức độ hiểu biết của học sinh để lựa chọn học sinh đạt giải hoặc dự thi các vòng thi tiếp theo.

Để giải quyết vấn đề này, ngày 13/11/2024, Cảnh sát biển Việt Nam đã ban hành Kế hoạch số 12700/KH-CSB về xây dựng ngân hàng câu hỏi phục vụ tổ chức Cuộc thi, với việc xác định sự tham vấn ý kiến của các bộ, ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội Trung ương, các cơ quan trực thuộc Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị. Đồng thời, tổ chức Hội thảo thẩm định, đánh giá, lựa chọn hệ thống câu hỏi tổ chức Cuộc thi trước khi triển khai thực hiện đồng loạt. Bên cạnh đó, các đơn vị cần nghiên cứu, vận dụng một số nội dung giải pháp cụ thể sau: Thống nhất đối tượng dự thi trong từng Cuộc thi (cùng khối lớp, cùng mặt bằng tương đương giữa các trường,…); đặt ra tỷ lệ % học sinh đạt giải của mỗi trường dựa trên tỷ lệ % tổng số học sinh của trường đó; trên cơ sở ngân hàng câu hỏi chung được cung cấp, các đơn vị cần tham vấn thêm kinh nghiệm thực tiễn của các ngành giáo dục địa phương nơi tổ chức để có lựa chọn phù hợp.

Vấn đề lựa chọn học sinh đạt giải hoặc có thành tích tốt vào vòng thi cao hơn - Bài toán có nhiều đáp án

Thực tiễn hơn 10 năm tổ chức Cuộc thi cho thấy việc xác định học sinh đạt giải, số lượng mỗi giải để trao, số lượng học sinh vào vòng thi tiếp theo có tính tuỳ biến rất cao, khó có thể áp đặt theo ý muốn chủ quan của Ban Tổ chức như các Cuộc thi khác. Lý do dẫn tới việc này là: Căn cứ vào kết quả thi đấu trực tiếp của mỗi học sinh dự thi mà xác định trao giải hoặc lựa chọn vào vòng thi tiếp theo với 3 vòng thi đầu có sự giải cứu, còn phần thi cuối cùng sẽ không còn sự giải cứu nữa. Quá trình diễn ra Cuộc thi, xuất hiện nhiều tình huống phát sinh như: Có thể tất cả học sinh dự thi đều cùng trả lời đúng hoặc cùng trả lời sai đối với 1 câu hỏi; có học sinh dễ dàng vượt qua được cả 3 vòng thi đầu tiên nhưng lại nhanh chóng bị loại ở vòng thi cuối cùng và ngược lại, có học sinh rất khó khăn trong 3 vòng thi đầu, bị loại, được giải cứu nhưng lại thể hiện rất tốt ở phần thi cuối. Điều này đặt ra vấn đề khó khăn trong bảo đảm tính công bằng tương đối của Cuộc thi. Để giải quyết vấn đề này, các đơn vị bên cạnh bám sát hướng dẫn và thể lệ Cuộc thi đã ban hành, trong đó xác định cách thức, biện pháp xử trí các tình huống phát sinh trong quá trình tổ chức Cuộc thi. Cần nghiên cứu, linh hoạt vận dụng một số nội dung biện pháp cụ thể như: Thống kê chính xác, đầy đủ, khách quan, công tâm kết quả thi của mỗi học sinh trong khi thi; phân công, giao nhiệm vụ, tập huấn cụ thể đối với Ban Giám khảo, Tổ Giám sát trước mỗi Cuộc thi; trên cơ sở thể lệ Cuộc thi, cần cụ thể hoá thêm những tình huống có thể nảy sinh theo thực tiễn đơn vị và địa phương để chủ động trong quá trình tổ chức; lựa chọn bộ câu hỏi có tính phân hoá chặt chẽ, chính xác để bảo đảm lựa chọn đúng học sinh để trao giải hoặc tiếp tục vào thi đấu vòng tiếp theo.

Đứng trước sự phát triển nhanh và mạnh mẽ của khoa học công nghệ, sự đổi mới trong tư duy và chiến lược giáo dục và đào tạo, sự hội nhập sâu rộng của Việt Nam với thế giới. Yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ trật tự, an ninh, an toàn biển đảo Tổ quốc trước diễn biến khó lường của tình hình Biển Đông, sự thay đổi chiến lược hướng biển của các quốc gia quanh Biển Đông và các nước lớn. Việc triển khai Đề án tổ chức Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” theo mục tiêu, nhiệm vụ đã xác định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Để đạt được mục tiêu, yêu cầu, hoàn thành mục tiêu Đề án đã xác định thì việc cần tiếp tục nghiên cứu, linh hoạt vận dụng đồng bộ hệ giải pháp giải quyết các vấn đề khó khăn, vướng mắc được đặt ra ở trên có tính cấp thiết đối với các đơn vị trực thuộc Cảnh sát biển Việt Nam hiện nay, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ được giao, từng bước cùng hệ thống chính trị vun đắp, rèn luyện, bồi dưỡng thế hệ trẻ - người chủ tương lai của nước nhà trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, củng cố, xây dựng mối đoàn kết quân dân bền chặt, xây dựng nền quốc phòng toàn dân ngày càng vững chắc, vì một vùng biển an ninh, an toàn, phát triển bền vững.

Trung tá, ThS. NGUYỄN HỒNG NHẬT

Trợ lý Thanh niên/Ban Công tác Quần chúng/Cục Chính trị Cảnh sát biển